Izarbeibar Mañeruibar 4

‘Izarbeibarra eta Mañeruibarra: etxe izenak’ liburuaren azala.

Joan den urtarrilean jakin nuen Koldo Colomori esker Gares inguruko herrietako oikonimoak —etxeen izenak, alegia— bildu eta liburu batean aurkeztu asmoz bidean zen egitasmoaren berri. Izarbeibarko euskaldunen azken urte hauetako ahaleginak nolako fruitu ederrak eman dituen ikusita (blog honetan bertan aurkeztutako hainbat liburu edota euskeraenvaldizarbe.blogspot.com webgune bikaina horren lekuko), oraingo honetan ere lan sakon eta oparoa espero behar. Halakoxea izan da, zalantzarik gabe.

Hona hemen egun hauetan Izarbeibar eta Mañeruibarren zehar aurkezten hasia den liburuaren oinarrizko datuak:

Izenburua: Casas de Valdizarbe y Valdemañeru: nombres e historia / Izarbeibarra eta Mañeruibarra: etxe izenak

Argitaratze-koordinazioa: Mikel Belasko Ortega, Koldo Colomo Castro (egileak, guztira, 26)

Urtea: 2014

Hizkuntza:  gaztelania eta euskara

Laguntzaileak: Izarbeibar eta Mañeruibarko Udalak, Nafarroako Gobernua

Orrialde kopurua: 669

Salneurria: 20€

Izarbeibar Mañeruibar3

Garesi buruzko atalaren azala (argazkia: Patxi Uriz)

Duela hiru urte sortu zen Izarbeibar eta Mañeruibarko etxe-izenak bildu, normalizatu eta jendearen aurrean paratzeko ideia. Lan beharrezkoa, izen haietako asko galbidean baitziren ordurako, adinekoek baizik ez zekizkitelarik; baina egiteko gaitza aldi berean, hemezortzi herritako ehunka eta ehunka eraikinek osatu ondarea goitik behera aztertu eta ordenatzea ez baitzen munta txikiko afera.

Izarbeibar Mañeruibar2

Olkotzi eskainitako atalaren orrialde bat

Horregatik, egitasmoa errealitate bihurtzeko derrigorrezko osagai bat —eta, bide batez, liburu honen zutaberik sendoenetakoa— elkarlana izan da. Argitalpenaren ardura Koldo Colomok eta Mikel Belaskok hartu badute ere, talde handi baten ahaleginari esker osatu ahal izan da egitekoa: 25 lagun baino gehiago arduratu dira Izarbeibarko hamabi herrietan eta Mañeruibarko seietan informazioa biltzeaz, eta herri horietako ia 70 biztanle izan dituzte berriemaile. Azken horiek ez ezik biltzaileak ere eskualdekoak izanik, bertakoek bertakoentzat sortutako argitalpen honen bigarren zutabea hurbiltasuna dela esan daiteke; nekez bil zitekeen liburu batean Izarbeibar eta Mañeruibarri buruzko ezagutza handiagorik.

Aipatzekoak dira lanaren sakontasuna eta zorroztasuna ere. Liburuaren helburuetako bat inguruko etxe-izenak egoki finkatzea eta interesa duen irakurleari erreminta zehatz eta fidagarria eskaintzea denez, funtsezkoa zen euskal nahiz erdal oikonimoen formak datu historikoak eta hizkuntza-arauak kontuan hartuz aurkeztea, eta ez irizpide garbi eta guztiz bateraturik gabe. Are gehiago ekimena Nafarroako zonalde horretan aitzindaria izanda. Gutxi lan horri ekiteko Mikel Belasko bezain egokirik: ikertzaile iruindarraren gidaritzapean, Euskaltzaindiaren arauetan oinarritutako proposamen zehatz eta arrazoituak aurkeztu dira euskarazko etxe-izenetarako, eta Euskaltzaindiaren beraren lana izango da proposatutakoa aintzat hartu edo ukitzea.

Etxe-izenak era normalizatuan biltzeko erabilitako hizkuntza-irizpideak liburuaren hasieran azaldu ditu Belaskok. Harekin batera beste bi egilek finkatu dituzte lanaren oinarriak lehen orrialdeetan: Koldo Colomok, aitzinsolas elebidunean, eta Fernando Perez de Labordak, oikonimo askotan hain begi-bistan ageri den euskarak bi ibarretan eginiko ibilbide historikoa laburtuz.

Liburura Izarbeibar eta Mañeruibarko mintzoaren aztarna bila jotzen duenak —euskara baitu blog honek ardatz— ezinbesteko du laburpen interesgarri hori irakurtzea; baina, horretaz gain, Argiñariztik Añorbera eta Biurrundik Ziraukira bitarteko etxeetan euskarak utzi duen arrasto sakona antzemateko bide ezin hobea du herri bakoitzari eskainitako orrialdeetan barrena abiatu eta etxe-izenak, argibideak, erreferentzia historikoak… liburua bera, hitz batean, eskuztatu eta dastatzea. Gomendio bera egin nahi diot bere herriko etxeak ikusi, bi ibarren historiaz apur bat gehiago jakin edota Nafarroako ondarearen zati hau gertutik ezagutu nahi duenari: ibilbide atsegina eskainiko diote fitxa bidezko antolaketak, azalpenen argitasunak eta testuekin batera txertatutako argazki ezin ugariagoek.

Liburua dagoeneko esku artean izateak ez du esan nahi, dena den, argitalpena eragin duen proiektu zabalagoa bukatutzat jo behar denik. Oikonimoen normalizazio linguistikoa ez ezik administratiboa ere bideratu nahiko lukete egileek, berreskuratutako etxe-izenen erabilera sustatzearren; hori dela eta Nafarroako Gobernura helarazi dituzte proposatutako izenak, katastroan eta mapagintzan agertu ahal izateko. Normalizazio administratiboarekin batera dibulgazio-lana egin nahi da ibarretan bertan, kultur ondasun diren aspaldiko etxe-izenak ahal den kasu guztietan erabil daitezen, eta erabiliz, iraun ahal izan dezaten; beti ere etxejabeen borondatea errespetatuz, jakina.

Izarbeibar Mañeruibar5

Añorbeko Casa Txuperio / Txuperiorena etxeak XVII. mendeko igeltsero bati zor dio izena: Exuperio de Echeverríari, hain zuzen.

Azken batean gizatalde bat bere herri, ibar edo eskualdearekin identifikatzen lagun dezakeen elementu garrantzitsuenetako bat etxea da: ederki bildu ditu bada liburu honek, txukun izendatzeko bidea eskainiz gainera, izena ongi ezagututa izanari hobeki eutsi ahal izateko. Baina etxe horiek izendatu dituzten hizkuntzak, halaber, nortasun-emaile indartsuak dira; eta alde horretatik ere nahi dut azpimarratu argitalpen hau. Ez etxeen bidez Izarbeibar eta Mañeruibarko euskara azaleratzeagatik bakarrik, baizik eta gaur egun eskualdekoak diren bi hizkuntzak zaindu, arautu eta harremanetan jartzeagatik, biak baitira bertakoen ondare, eta bien arteko elkarkidetza eta errespetuak ekarriko diolako onura inguruari. Azkenik, ziur naiz lan bikain hau prestatze bera kultur-identitatea indartzeko tresna izan dela parte hartu dutenentzat. Aukera polita dute haiei esker gainerako mañeruibartar eta izarbeibartarrek ere haien ondarera hurbildu, hura hobeto ezagutu eta, horrela, nortasun-sustraiak errotzeko.

Hona hemen liburua jendaurrera ekarri asmoz datozen egunotan izango diren aurkezpen-ekitaldiak:

Abenduak 11 diciembre: Legarda (20:00etan)

Abenduak 12 diciembre: Añorbe (20:00etan)

Abenduak 13 diciembre: Gares-Puente la Reina (18:00etan)

Abenduak 14 diciembre: Eneritz (13:00etan)

Abenduak 15 diciembre: Obanos (19:30ean)

Abenduak 16 diciembre: Ukar (19:30ean)

Abenduak 19 diciembre: Zirauki (20:00etan)

Abenduak 20 diciembre: Artazu.

Comento en esta entrada la obra ‘Casas de Valdizarbe y Valdemañeru: nombres e historia’, coordinada por Koldo Colomo y Mikel Belasko y que está siendo presentada durante el mes de diciembre en Gares-Puente la Reina y sus alrededores. Se trata de un libro de extraordinaria calidad y cuidada presentación que recoge a lo largo de casi 700 páginas cerca de dos mil casas pertenecientes a las dieciocho entidades de población de los valles mencionados, aportando entre otras informaciones imágenes, datos históricos y la denominación normalizada en castellano y euskera de cada una de ellas. Esta publicación, de indudable valor para salvaguardar el patrimonio inmaterial de la zona, no habría sido posible sin el esfuerzo coordinado de casi 30 autores y 70 informadores de todos pueblos del entorno a lo largo de más de dos años, y puede ser adquirida al precio de 20 euros hasta agotar los ejemplares. En las líneas que anteceden a este resumen está recogido el calendario de presentaciones previsto para los próximos días.