Archive for maiatza, 2015

Miguel Ignacio Armasaren predikuak (I)

Testua IJoan den martxoaren 4an aurkeztu nuen blog honetan bertan Miguel Ignacio Armasa domingotarra (1770-1814), Labaiengo nafarra, XIX. mendearen hasieran zenbait prediku idatzi zituen euskal idazle zahar berria.

Prediku horietan zaharrena da sarrera honetara ekarri dudana: 1810eko Ostiral Santuan Kristoren Nekaldia zela eta jaioterriko eliztarren aurrean esan zuena, hain zuzen ere.

Hemen duzue predikurako esteka. Ondoko irudian klik eginez ere jo ahal izango duzue bertara.

Armasak erabilitako paperaren neurriengatik, bi irudi behar izan dira orrialde bakoitza osorik biltzeko: horrenbestez, 19 eta 20 irudiak lehendabiziko orrialdeari dagozkio; 21 eta 22 fitxategiak bigarrenari; 23 eta 24 zenbakidunak hirugarrenari; 25 eta 26 irudiak laugarrenari; eta 27-28 bikotea, azkenik, bosgarrenari.

En esta entrada el lector encontrará, digitalizado, el primero los tres sermones recientemente recuperados que compuso en lengua vasca al inicio del siglo XIX el dominico navarro Miguel Ignacio Armasa: más concretamente, el referido a la Pasión de Cristo que leyó a sus convecinos de Labayen durante el Triduo Pascual de 1810.


Zehaztasun beharrari, esker onez

burgui-web

Almadia Burgi herrian

Erronkariko euskarak utzi digun ganorazko arrastorik zaharrena XVI. mendekoa da; ez zaigu ordea prediku edota doktrina baten bidez heldu; halakoak (predikuak bereziki) nekez izan ohi dira hain aspaldikoak. Sorginkeriaren inguruko auzi batek eragin zuen euskararen agerpen idatzi goiztiar hura. Hiru belaunaldi ezberdinetako beste hainbeste andrazko burgiar salatu zituzten 1569ko udan, eta Iruñera joanarazi, lau eguneko bidaia neketsua eginarazita: hirurogei bat urteko Maria Gracieta izeneko bat, Maria Garat edo Garate alaba, eta baita zortzi bat urteko Gracieta bilobatxoa ere. Gotzaitegiko kartzelara eramanik bikario nagusiaren aurrean hitz egin behar izan zuten, en vulgar bascuence de la tierra eta itzultzailea lagun zutela, jakina, beste euskararik ez beste hizkuntzarik jakin ez-eta. Pedro Lekunberri apaiza ere harrapatu zuen bekatua edonon ikusten zuen ezjakintasunaren atzapar luzeak.

Esan gabe doa atzapar horrentzat berebiziko garrantzia zuela sorginkeriatzat har zitekeen edozein jokabide zorroztasun handiz deskribatzeak, bekatu ote zen erabakiko bazen; eta jokabide hori ahozko adierazpena izanez gero, funtsezkoa zela inork esandako hura hitzez hitz eta jatorrizko hizkuntzan ematea. Horri esker jaso zituzten 1569ko prozesu hartan —lekuko baten baino gehiagoren ahotan jaso ere— Maria amak Jainkoaz arnegatzeko esan omen zituen euskarazko hitzak: aurrac arnega eçaçuey Jangueycoaz eta andredonamariaz eta Saintu eta Sainta guçuez eta aytaz eta amaz eta ascaçi guçuez.

Ez dira gutxi euskararekiko atxikimendutik hain urrun zegoen jakin-min hark Aro Modernoan zehar eragin zituen lekukotasun baliotsuak: sorginkeriaren ingurukoak, irainak, eta bestelako zenbait. Zorigaiztoko emakume erronkariar haiek ez bezala, beraz, zer edo zer zor diogu guk orduko pentsamolde hertsiari… baina gaurko gizakiok bezala ordukoek hainbat unetan sentitutako zehaztasun beharrari ere bai.  Hori izan nuen hizpide maiatz hasieran 31 eskutik blogean; hona hemen esteka, han esandakoak inork irakurri nahi izanez gero.

 


  • RSS Jarioa – Harpidetu

  • CREATIVE COMMONS

  • Artxiboak

  • 2015(e)ko maiatza
    A A A A O I I
    « Api   Eka »
     123
    45678910
    11121314151617
    18192021222324
    25262728293031
  • wordpress visitors
  • Feedburner

  • Jarraitu bloga

  • Copyright © 1996-2010 LINGUA NAVARRORUM. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu