Tag: 31eskutik

Nafarroako ekialdeko euskararen zenbait lekukori buruz

Hego-Nafarrera Camino

Hego-nafarreraren egitura, gaur ezagutzen diren datuen araberakoa, Iñaki Caminok adierazi duen gisan.

Elkanoko eliza

Elkanoko eliza (argazkia: Jesus Mª Etayo). Bertan apaiz izandako Joakin Lizarraga (azpian, sinadura) da Iruñe ekialdeko euskarari buruzko iturri nagusia.

Egungo adituak gero eta hobekiago ari dira ulertzen Nafarroa erdialdeko euskal hizkeren nondik norakoa. Hainbat arrazoik azal dezakete aitzinamendu hori, berezko euskara penagarri galdu duen eremua izanik: testu zahar berrien agerpenak, etengabeko ikerketak, eta ikerketa horietan erabili beharreko irizpide eta metodologia doitzeak, adibidez. Bonaparteren iparraldeko / hegoaldeko goi-nafarrera banaketa klasikotik abiatuz, baina aldi berean sailkapen eredu hark zeuzkan gabeziak agerian jarriz eta arrazoituz, sendotu egin da azken bi hamarkadetan Nafarroako hizkerak —gaurkoak zein atzokoak— bestela azaltzen dituen ildo teorikoa. Bonaparteri hegoaldeko goi-nafarrera euskalki beregaina iruditu bazitzaion ere, nafarrera osoa euskalki bakartzat jo eta hego-nafarrera (ikus mapa) euskalki zabalago horren atala baino ez dela ematen da ontzat gaur egun. Bestalde, printzearentzat bereizketa nagusia ipar / hego zen arren, mendebaleko eta ekialdeko euskararen arteko aldea azpimarratzera jo izan da gaur egun: Iruñetik ezker eta Iruñetik eskuin dena (izan) da euskara nafarra, baina bazegoen alderik eta etenik Gesalaztik Eguesibarrera, adibidez.

Hori horrela izanik, pena da goiko mapa ezin eskuinerantz hedatua. Mendebalarekin erkatuta, gutxiago da Nafarroako ekialdeko euskaraz ezagutzen dena, Aezkoa-Zaraitzu-Erronkari eremua alde batera uzten badugu. Batetik, seguru asko, euskara lehenago galdu zelako aipatu inguruElkanoko Lizarragaren sinadura hartan (esaterako, Deierri eta Oltza bitarteko hainbat herritan sasoiko samar omen zirauen hizkuntzak 1860an, baina oso gibelka zihoan Iruñe eta Irunberri bitarteko eremu gehienean); eta bestetik, ekialde
hartan euskara idatziz jaso zuten lekuko zenbaiten lana ezin delako ikerketarako nahi bezala baliatu.

Ekialde nafarraz eta eman dituen euskal testuak dialektologian erabiltzeko zailtasunez aritu nintzen duela egun batzuk 31eskutik blogean. Gaia gustuko baduzue, hemen irakurri ahal izango dituzue bertan esandakoak.


Hizkuntzaren argazkiak: Oraiengo Gregoria

13610vga-01orayenlarumbeiza

Oraien (Larunbe, Itza) gaur egun.

Gregoria Baraibar anderea —Gulibarko Larunben jaiotako azken euskaldun zaharra izan zena— hartu dut ahotan 31 eskutik blogerako abenduan idatzi dudan artikuluan. Udalerri beregaina izan zen Gulibar, baina 1943an Itza zendearekin egin zuen bat; galtzeko bidean zen ordurako euskara hango herri eta auzuneetan, haietako batzuetan besteetan baino gehiago. Galera-prozesu horietan (eta ez orduan bakarrik) gizakiak hizkuntza dela-eta agertu ohi dituen jarrerei buruzko gogoeta eragin zidaten Gregoria zenak eta hark umetan bizi izandakoak, eta hausnartutakoa blog honetara ere nahi izan dut ekarri.

Artikulua irakurri nahi izanez gero, egin klik hemen.

eizie


Hizkuntzaren argazkiak: Ezkaroze, 1782

Ezkaroze

XVI. mendekoa da Ezkarozeko San Roman eliza (iturria: aitonaknavarra.blogspot.com.es)

XVIII. mendetik aurrerako haizeek ekarri zuten gure ingurura gutxieneko eskola-heziketa haurtxo gehienengana eramaten hasteko ahalegina; gaurko hezkuntza publikoaren oinarri batzuk orduko lehen ahalegin xumeen seme-alaba dira. Ez euskarazko hezkuntzarenak, tamalez: euskara alferrikako eta are etsai sentitu zuen duela bi mendeko eskola-sistema hark, eta gaztelania ez ezik sarritan barreiatu zituen maisu-maistra erdaldun hutsak ere ordura arte euskarari eutsi baina handik harat hizkuntza-galeraren zurrunbiloan amiltzen hasi ziren Nafarroako herri askotan.

Gai horretaz aritu naiz duela egun gutxi EIZIEren 31 eskutik blogean argitaratu den ‘Herriko maisua, eta euskalduna‘ izeneko artikulutxoan.

Gustu baduzue, azpiko irudian klik eginez jo dezakezue bertan idatzitakora.

31 eskutik


  • RSS Jarioa – Harpidetu

  • CREATIVE COMMONS

  • Artxiboak

  • 2018(e)ko abuztua
    A A A A O I I
    « maiatza    
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    2728293031  
  • wordpress visitors
  • Feedburner

  • Jarraitu bloga

  • Copyright © 1996-2010 LINGUA NAVARRORUM. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu