Tag: argitalpenak

Ziorditik Uztarrozeraino (Koldo Artola)

Arantzadi Zientzia Elkartearen ekimenez karrikaratu da Artolaren lana.

Joan den asteartean Iruñean aurkeztu eta egunotan plazaratu dute Aranzadi Zientzia Elkarteak eta elkartekide den Koldo Artola ikertzaileak Ziorditik Uztarrozeraino izeneko lana, etnologo gipuzkoarrak hainbat urtez Nafarroako euskararen muga-herrietan egindako bilketa-ahalegin eskergaren erakusgarri.

Txoko honetan sarritan aipatu dut Koldo Artola; ezinbestekoa da Nafarroa eta euskara ardatz dituen blog batean. Beragatik ez balitz, bildu gabe geratuko ziren berezko euskal mintzoa azken hamarkadetan galdu duten nafar herri askotako hondar euskaldunen lekukotasun baliotsuak, direla Urritzola, Anotz, Inbuluzketa edota Ilurdozkoak, beste askoren artean. Azken hatsetan ziren zenbait hizkera ezagutzera heltzeko aukera Artolak eta 1971n hasi zuen bilketa-saio nekaezinak eman digute. Nabarmena da, esaterako, azken urteotan donostiarrak Zaraitzu edota Artzibar aldeko euskararen inguruan argitara emandako artikulu-sorta oparoa.

Orain, Burundatik Erronkarirainoko dozenaka herritan bildutakoa batera karrikaratu du ohorezko euskaltzainak, hamarkada hauetan ereindakoak eman dituen fruitu aberatsak luze-zabalean ekarriz denon aurrera. Artolari eta bera bezalako beste zenbait euskalzaleri esker ez da oihartzunik gabe iraungi Nafarroako erdialdeko eremu zabalean azken hiztun izan zirenen belaunaldi hura, aurreko hainbesteri, tamalez,  gertatu bezala.

koldo artola

Koldo Artola

BERRIA egunkariak gaur bertan plazaratu du Koldo Artolaren argitalpenari buruzko artikulu hau. Horrekin batera, Ignazio Etxarren urritzolarra elkarrizketatu dute, Arakilgo azken euskaldun zaharra, iaz Nafarroako euskal mintzoen hego-mugak aztertzerakoan blog honetan aipatutakoa. Lekukotasun ederra da, gutxitan heltzen delako azken hiztun hauen ahotsa publiko zabalera, sarritan aldizkari espezializatuetako orrialdeetara mugaturik, nahiz eta denon ondare ez-materiala aberasteko ezin baliotsuagoak diren.


Nafarroako euskararen inguruko ikerketak sarean (eta VI)

inguma2Joan den udazkenean hasitako lana osatzera dator gaurko sarrera hau. ‘Bukatzera’ esan nahiko nuke, baina Nafarroako euskararekin lotutako azken mende laurdeneko ikerketek interneten utzitako arrastoa sakona da —gero eta sakonagoa, zorionez— eta zerrenda osatu ahala konturatu naiz bete beharreko hainbat hutsune geratu zaizkidala bidean. Hilabete hauetan zehar bildutako guztiak, izan, badira; baina gutxiago ez den beste zenbaitek ere agertu beharko luke, eta pazientziaz saiatuko naiz ekarritakoa osatzen, hasi den lana txukun amaitzen ahalegintzeko bederen. Bestetik, lehentasuna Nafarroako euskara bera aztergai zuten ikerlanei eman nahi izan diedan arren, hainbat bazter-gai jorratzen dituzten bestelako lanak batzuetan baino ez ditut zerrendaratu, irizpide guztiz garbirik gabe. Eguneratze-lanean hori zuzentzen saiatuko naiz.

Bien bitartean, gaurko saioa kontuan hartuz eta akatsak akats, 69 egilek idatziriko 232 liburu nahiz artikulu kontsulta daitezke orrialde honetatik abiatuta; esan eta egin den guztia ez izanagatik ere, euskara nafarra hobeto ezagutu nahiak hogeita bost urtez eragin duen ahaleginaren isla dira. Ondorengo hogeita bostak azken hauek bezain oparoak izango ahalSenez dira!

Orain artekoak:

Nafarroako euskararen inguruko ikerlanak sarean I

Nafarroako euskararen inguruko ikerlanak sarean II

Nafarroako euskararen inguruko ikerlanak sarean III

Nafarroako euskararen inguruko ikerlanak sarean IV

Nafarroako euskararen inguruko ikerlanak sarean V

 

R

Reguero, Urtzi: Euskararen dialektalizazioaren hastapenetarantz: konbergentzia eta dibergentzia prozesuak Erdi Aroan‘, in Gómez, R & Gorrochategui, J. & Lakarra, J. A. & Mounole, C. (arg.), Koldo Mitxelena Katedraren III. Biltzarra, EHU, Gasteiz (2013).

S

Sáinz, Javier: Léxico euskérico en la Ribera estellesa de Navarra‘, Euskera 46 (2001).

___________, ‘Antroponimia medieval euskérica en la Ribera Tudelana‘, FLV 93 (2003).

___________, ‘Hemen natza ortzirik‘, Sancho el Sabio 24 (2006).

Salaberri Zaratiegi, Patxi: Toponimia, dialektologiaren ikerbide‘ in Nazioarteko Dialektologia Biltzarra. Agiriak, Iker 7, Euskaltzaindia, Bilbo (1989).

_____________________, ‘Nafarroan erabiltzen diren zenbait toki-izenez‘, FLV 53 (1989).

_____________________, ‘Do.i atzizkiaren ondorengoak Nafarroan‘, FLV 57 (1991).

_____________________, ‘Iruñeko toponimiaz (I)‘, FLV 64 (1993).

_____________________, ‘Nafarroako hiriburuaren izenaren gainean‘, Euskera 38-1 (1993).

_____________________, ‘Nafarroako zenbait ibar, herri eta auzoren euskarazko izenak‘, Euskera 38-2 (1993).

_____________________, Eslaba aldeko euskararen azterketa toponimiaren bidez, Euskaltzaindia, Bilbo (1994).

_____________________, ‘Elizalderen Apezendaco dotrina christiana uscaras‘, FLV 65 (1994).

_____________________, ‘Nafarroako zenbait ibar, herri eta auzoren euskarazko izenaz (II)‘, FLV 67 (1994).

_____________________, ‘Nafarroako toponimia nagusia. Arazoak‘, Euskera 39 (1994).

_____________________, ‘Nafarroako herri-izenen inguruan‘,  ASJU 29/2-3 (1995).

_____________________, ‘Amenduxen olerkiaz: Oharrak‘, FLV 71 (1996).

_____________________,’Toponimia eta dialektologiaren arteko harremanen inguruan. Artaxonako jabego genitiboaz eta bestez‘, FLV 72 (1996)

_____________________,’Euskal toponimiaz mintzo (Nafarroakoaz bereziki)‘, FLV 74 (1997).

PSalaberriZ

Patxi Salaberri Zaratiegi (Uxue, 1959).

_____________________,’Criterios para la normalización de la toponimia mayor de Navarra‘, FLV 79 (1998).

_____________________, ‘Arabako mugako euskal hizkeren inguruan‘, in Camino, I. (arg.), Nafarroako hizkerak. Nafarroako Euskal Dialektologiako Jardunaldietako Agiriak, Bilbo (1998), 49-87. or.

_____________________, ‘Iruñerriko eta inguruko ibarretako euskararen gainean‘, Euskera 45 (2000).

_____________________, ‘Toponimia, Estellerriko euskararen argigarri‘, Euskera 49 (2004).

_____________________,’Artatzako euskal testua: transkripzioa eta hizkuntza azterketa‘, FLV 97 (2004).

_____________________, ‘Uxueko izenak mintzagai‘, Euskera 51-2 (2006).

_____________________. ‘Nafarroako euskal oikonimiaz‘, in Lakarra, J.A. & Hualde, J. I. (arg), R. L. Trasken Oroitzapenetan Ikerketak Euskalaritzaz eta Hizkuntzalaritza HistorikoazASJU 40 1/2 (2006).

_____________________, ‘Nafarroako herri izenen bukaerako txistukaria eta toponimoen arautzea‘, Euskera 52 (2007), 391-393. or.

_____________________, ‘En torno a la forma vasca del topónimo mayor Larraona (Ameskoa)‘, Euskera 52 (2007), 395-397. or.

_____________________, ‘Altxorraren bila: Lizarraga Elkanokoaren aberastasunak kausitu nahiz‘, in Jean Haritschelhar-i omenaldia, Iker-21, Euskaltzaindia, Bilbo (2008).

_____________________, ‘Iruñerriko euskararen ezaugarriak‘, Euskera 55 (2010).

_____________________, ‘Euskararen ekialdeko mugak, hegoaldean‘, FLV 114 (2012).

_____________________ & Iñigo, Andres: Nafarroako antroponimia XVI. eta XVII. mendeetan‘, Euskera 39 (1994).

_____________________ & Kamino, Peio: ‘Hitz eratorriak Luzaideko hizkeran‘, FLV 86 (2001).

__________________________________, ‘Aditz trinkoen orainaldiko formak Luzaideko euskaran‘, FLV 87 (2001).

__________________________________, ‘Luzaideko hizkera adierazkorra: sakreak‘, FLV 96 (2004).

__________________________________, ‘Luzaideko eta Ondarrolako hiru gutun‘, FLV 101 (2006).

__________________________________, Luzaideko euskararen hiztegiaEuskaltzaindia & Nafarroako Gobernua, Bilbo & Iruñea (2007).

_____________________ & Kamino, Peio & Zubiri, Juan Joxe.: ‘Goizuetako hizkera adierazkorra: biraoak‘, FLV 99 (2005).

_____________________ & Urrizola, Ricardo.: Hiriberri Arakilgo predikuak I: transkripzioa eta azterketa‘, FLV 108 (2008).

Salaburu, Pello: Baztango hizkeraz, ohar batzuk‘, Euskera 36 (1991).

_____________, ‘Baztango mintzoa dela eta, ohar bat‘ in Jean Haritschelhar-i omenaldia, Iker-21, Euskaltzaindia, Bilbo (2008).

_____________, ‘Hiztegi kontuak Baztan aldean‘, in ASJUren Gehigarriak 51: Gramatika Jaietan. Patxi Goenagaren omenez (2008).

_____________ & Lakar,  Maite: Baztango mintzoa: gramatika eta hiztegia, Euskaltzaindia & Nafarroako Gobernua, Bilbo & Iruñea (2005).

Santano, Julián: Toponimia del valle de Lana‘, in III. Onomastika Jardunaldien agiriak, Euskaltzaindia, Lizarra (1990), 223-245. or.

Santazilia, Ekaitz: Luzaideko hizkuntz bariazioa‘, FLV 111 (2009).

_______________, ‘Iruñe ondoko euskal testu zahar berri bat‘, FLV 116 (2013).

Satrustegi

Jose Maria Satrustegi (1930-2003).

Satrustegi, Jose Maria: Texto vasco del Padrenuestro en versión del s. XVI‘, FLV 55 (1990).

_________________, ‘El euskera en Tierra Estella. Evolución histórica‘, in III. Onomastika Jardunaldien agiriak, Euskaltzaindia, Lizarra (1990), 547-580. or.

_________________, ‘El Credo en versión vasca del siglo XVI‘, FLV 56 (1990).

_________________, ‘El Avemaría y la Salve en un documento vasco del s. XVI‘, FLV 57 (1991).

_________________, ‘Cuatro promesas matrimoniales inéditas en euskera del siglo XVI‘, FLV 59 (1992).

_________________, ‘Aezkoako Geronimo Almirantearenaren dotrina argitaragabea‘, ASJU 27/2 (1993).

_________________, ‘Iruñeko elizbarrutiko izkribu baten itzulpena Luzaideko mintzairan‘, Senez 15 (1994).

_________________, ‘Ultzamako euskal testu argitaragabeak‘, FLV 70 (1995).

_________________, ‘Goizuetako udal ordenatzak‘, FLV 72 (1996).

_________________, ‘Lesaka eta Luzaideko euskal testu parekatuak‘, FLV 74 (1997).

_________________, ‘Arruazuko gabon-kanta zaharra‘, 1998 79 (FLV).

_________________, ‘Arakil aldeko euskara‘, FLV 81 (1999).

_________________, ‘Olaibarko euskal bertso papera‘, FLV 84 (2000).

_________________, ‘Ukar Itzarbeibarko doktrina (1865)‘, FLV 89 (2002).

Solis, Gregoria: ‘Lizarragako euskararen azterketa‘, FLV 62 (1993).

 

U

Urrizola

Ricardo Urrizola.

Urdiroz, Juantxo: Abaurrepeko Bikario Jaun Noblearen bertsoak‘, FLV 71 (1996).

Urrizola, Ricardo: Valdizarbe y el euskara en el siglo XVII‘, FLV 96 (2004).

_______________, ‘El euskara en la administración navarra a finales del XVIII. Tensa relación entre el Hospital y el Ayuntamiento de Pamplona‘, FLV 98 (2005).

_______________, ‘Sancho de Elso y su doctrina Cristiana “en castellano y vascuence‘, FLV 101 (2006).

_______________, ‘Tres cartas en euskara escritas por un ferrón de Bera‘, FLV 102 (2006).

_______________, ‘La copla de Etxaleku‘, FLV 104 (2007).

_______________, ‘El euskera en Pueyo‘, FLV 105 (2007).

_______________,’Honetaz eta hartaz’, FLV 113 (2011).

Ursua, Isidoro: Toponimia viaria del valle de Guesálaz‘,  in III. Onomastika Jardunaldien agiriak, Euskaltzaindia, Lizarra (1990), 195-209. or.

 

Z

Zelaieta, Edu: Bortzerrietako euskara, herriz herri (ez) berdintasunetan barrena‘, FLV 96 (2004).

___________,’Bortzerrietako euskara, herriz herri (ez) berdintasunetan barrena (II)‘, FLV 99 (2005).

Zuazo Burunda

Sakanako hizkera. Burundako hizkera (K. Zuazo, 2010).

___________,’Baztan-Bidasoako hizkeren ekarpena (Dialektologiatik ikasgelara)‘, Euskera 50-2 (2005).

___________, Baztan-Bidasoaldeko hizkeren azterketa dialektologikoa, Euskaltzaindia & Nafarroako Gobernua, Bilbo & Iruñea (2008).

___________,’Baztan-Bidasoako ohar lexiko zenbait‘ in  Sagarna, A., Lakarra, J. & Salaberri, P. (arg.), Pirinioetako hizkuntzak, lehena eta oraina (2011), 1143-1156. or.

Zuazo, Koldo: ‘Burundako hizkera‘, in Gómez, R & Lakarra, J.A. (arg), Euskal Dialektologiako kongresua (Donostia, 1991ko irailak 2-6), GFA, Donostia (1995).

___________, ‘Nafarroako euskal hizkerak‘, in Camino, I. (arg.), Nafarroako hizkerak. Nafarroako Euskal Dialektologiako Jardunaldietako Agiriak, Bilbo (1998), 1-21. or.

___________, Sakanako euskara. Burundako hizkera. Euskaltzaindia & Nafarroako Gobernua, Bilbo & Iruñea (2010).


Euskara Berriobeiti zendeako eguneroko hizkeran

IMG_20141031_204308

Berriobeitiko Euskara Zerbitzuak argitara emandako liburua.

Blogean behin baino gehiagotan mintzagai izan den Iruñerriko euskal mintzoa azken hamarkada hauetan itzali da. Euskalkiaren transmisioarena agorturik, mende luzeetan zeharrekoak ez bezalako beste bide batzuk baliatu behar izan ditu euskarak Iruñe inguruan bizirik jarraitzeko; baina egungoari sustrai sendoagoak ematearren balio handiko lana da aldi berean behinolako hura ahal den bezainbat, ahal bezain sakon aztertu eta ezagutzea. Ezagutza horretan aitzinatzeko urrats txalogarria egin du gaurko sarreran aipatu nahi dudan liburuak.

Captura4

Berriobeitiko udaletxea.

Joan den irailean aurkeztu zuten Euskara Berriobeiti zendeako eguneroko hizkeran izeneko lana. Berriobeitiko Udalaren Euskara Zerbitzuak eman du argitara eta, izenburuan adierazi bezala, zendeako hamar herriak ditu aztergai: Aitzoain, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Elkarte, Larrageta, Lotza eta Oteitza; Iruñe ondokoak guztiak ere. Lau lagun izan dira liburuaren eragile nagusiak: Joxe Manuel Aleman, Joseba Gil, Luis Miranda eta Raul Urbeltz. Hauen helburua zendeako euskara iraungiak egungo erdaldun adinekoen hizkeran utzitako arrastoa jaso eta agerian jartzea izan da, Berriobeiti inguruko herrien ondare baliotsu hori urteen joan-etorriak ezinbestean desitxuratu baino lehen.

Esan daiteke liburua, zeharka bada ere, aspaldi hasi zela gorpuzten: duela 30 urte ekin zion egileetako batek, Elkarten bizi den Joseba Gilek, bertakoen ezpainetatik ateratako berba esanguratsuak jasotzeari. Orduko bilketa-lan haren fruitua —500 bat hitz— izan da gaurko liburuaren oinarria; hitz horiek galbahetu egin ditu lantaldeak (euskaratik zetozenak baino aintzat ez hartzeko), eta hasierako multzotik 350 bat aukeraturik, herriz herri ibili dira Elkarten hartutako haiek gainerakoetan ere ezagunak ziren eta leku batzuetatik besteetara alderik ba ote den jakiteko. Zendeako hamar herrietako hogeita sei berriemaile baliatu dituzte guztira: 92 urte ditu zaharrenak, baina 60 eta 80 urte bitartekoak dira gehienak.

Hiztegi gisa karrikaratu dute lan luze eta neketsu horren amaitza: 353 hitz, haietako asko oraindik ere biztanle batzuen ezpainetan bizirik dirautenak. Ez da dialektologia lana, baina noiz edo behin zendearen mendebaldea eta ekialdea bereiziko lituzkeen isoglosa lexikoren bat antzematera iritsi dira; esaterako, ‘intxaur-azala’ aditzera emateko Elkartetik ezker txakarin eta Ballariain-Berriobeititik eskuin txukaran jaso dute. 

Añezkar2

Añezkar (Berriobeiti).

Arestiko bi horiek bezala, Berriobeitiko euskararen oihartzun eder ugari erakutsi dituzte egileek: ezin garbiagoak dira hainbat (ardua, auxilik & ixilkonai, baztarreko, aundi, makarra, mingorri, mozkor, tximista...) eta hizkuntza berriarekin nahasita iraun dute beste askok: otamenar ‘goizeko bigarren janaldi arina egin’, zikiñar ‘molestatu’, zampar ‘indarrez kolpatu edo zapaldu’, matatxerri… Bildutako berba bakoitza orokorra den edo zein herriri dagokion adierazteaz gain, berriemaileen esaldi ugari ere bildu dituzte egileek hitz asko testuinguru egokian txertatzearren.

64 orrialde ditu liburuak, argitalpena elebiduna delarik; aitzinsolasa Sagrario Aleman euskaltzainak idatzia da, eta hiztegiarekin batera hainbat azalpen, mapa eta bibliografia erreferentzia ere badakartza. 3000 ale eman dira argitara eta herritarren artean banatu, azken aldi honetan hainbeste hazi zen zendearen ondarea zendeatarrengana beraiengana itzul dadin eta haiek jaso ahal izan dezaten. Liburua ez dago salgai, baina sarean dago eskura eta hemen irakur daiteke.

Euskararekin loturiko lan zintzo eta serio guztiak dira aberasgarriak; baina are aberasgarriagoak bihar posible izango ez direlako gaur egin beharrekoak zirenak. Nire ustez, horietako bat da liburu eder hau.

Hemen entzun dezakezue liburua dela-eta Luis Miranda eta Raul Urbeltzi Euskalerria Irratian eginiko elkarrizketa

Antsoain3

Egungo zendea (berdez inguratua) antzinako Antsoainen mapa baten gainean. Azpimarratutako herrietan hartu dituzte libururako hitzak.

Menciono en esta entrada un interesante libro bilingüe presentado en fecha reciente: se trata de El euskera en el habla cotidiana de la Cendea de Berrioplano, publicado por el Servicio de Euskera de dicha cendea y fruto de la estrecha colaboración entre Jose Manuel Alemán, Joseba Gil, Luis Miranda y Raúl Urbeltz. En sus páginas presenta a modo de diccionario más de 350 palabras euskéricas que han pervivido en el habla castellana actual de los habitantes de la cendea, palabras todas ellas recogidas durante los últimos años y acompañadas en la obra de su significado, etimología y distribución a lo largo del término municipal.  A través del libro aflora nítidamente el euskera del entorno de Berrioplano, patrimonio inmaterial extinguido como lengua de uso durante el siglo XX pero cuyo sustrato sigue presente aún décadas más tarde y ha podido ser recogido y preservado gracias al esfuerzo de los autores antes mencionados. La versión castellana de la obra puede consultarse aquí.


Fontes Linguae Vasconum 117

Egilea: Patxi Salaberri (zuz.)

Argitaratzailea: Nafarroako Gobernua – Gobierno de Navarra

Urtea: 2014

Hizkuntza: euskara eta gaztelania

Euskarria: papera (sarean, hemen)

Fontes 117

Udatik dago eskuragarri Fontes aldizkariaren 117. zenbakia. Sei artikuluk osaturik dator, baina Nafarroako euskararekin lotura zuzena duen bakarra da sarrera honetan aipatuko dudana.

Artzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (8- Elkanoko aldaerarekiko zenbait erkaketa). Koldo Artola.

2006an hasi zen Koldo Artola FLVen Artzibar inguruko mintzoari buruzko lanak argitara ematen. Hogeita hamabost urte ziren ordurako haranean bertan lehendabiziko grabazioak egina zela. Galdutzat jo daiteke aldaera hau, 1920an Hiriberrin jaiotako Soledad Arboniés delarik Artzibarko euskara etxean jaso zuen azken muga-hiztuna.

Ilurdotz

Ilurdotz

Artzibar haran hutsa barik, Bonapartek XIX. mendean Artzibarko aldaeratzat jotako eremu osoa du lanaren izenburuak oinarri: alegia, Artzibar, Orotz-Betelu, egun Lizoain den Arriasgoiti ibartxoa eta Larrasoañara bitarteko Esteribar hegoaldeko herriak. Iruñe ondo-ondoko Ollokin abiatu eta Urraulgoiti aurrez aurre duen Arizkurenera bitarteko eskualde zabala, beraz. 1980ko hamarkadan Artzibarko Arrietan eta Hego-Esteribarko Ilurdotzen azken euskal hiztun izan zirenen ahotik jasotako datuak bildu zituen ikertzaile donostiarrak 2006ko lehen saio hartan, eta Artzibarko beste zenbait herritan garai bertsuan bilduriko albisteekin osatu azken zazpi urte hauetan zehar.

Azken labekadako ikerketek, ordea (Iñaki Camino irakaslearenak ororen buru) auzitan jarri dute Bonaparteren sailkapeneko aldaera haren batasuna eta argudio sendoz bermatu Artzibarko euskarak ez zuela kide hurbilen Esteribar hegoaldeko hizkera, eta bai ordea Eguesibarkoa; Bonapartek Elkanoko aldaera izendatu eta erakusgarri nagusi Joakin Lizarraga izan zuen hura, alegia. Artzibar eta Eguesibar arteko Arriasgoitiko euskaraz ezin gehiegi esan, zoritxarrez, 1970 inguruan itzali baitzen; Artola bera ez zen, ederki saiatuagatik ere, eremu hartako hiztun balekorik topatzera heldu, eta ez da Arriasgoitin paratutako testu zahar bat ere guregana iritsi.

Artola 117 2

Artolak erkatu dituen sei herriak —egun euskara galdutakoak— Bonaparteren mapan (egin klik garbiago ikusteko).

Uritz artzibar

Artzibarko Uritz herria. Hantxe prestatu omen zuen 1865 aldera Juan Cruz Elizalde maisuak Bonaparteren eskuetara iritsitako doktrina.

Horiek horrela, Artzibarko aldaera deitu izanari buruzko zortzigarren saio honetan, aurretik aipatu hari-mutur guztiak bildu eta erkaketarako gaiak nahi izan ditu elkarren ondoan paratu ikertzaile donostiarrak —azken aldikoak nahiz aspaldikoak— nahi baino arrasto gutxiago utzi diguten Iruñeaz sortaldeko mintzo iraungiak hobeto ezagutze aldera. Taula gisa aurkezturik, Artzibarko datuak eman ditu Artolak (bai Arrietan 80ko hamarkadan bilduak, bai XIX. mendeko Urizko doktrinari dagozkionak), eta haien ondoko zutabeetan, ezker-eskuin, gertuko bizilagunei buruzkoak ere bai:

– Sartaldera, 1800 inguruko Elkanoko Lizarragaren testuetakoak nahiz Bonapartek 1869an Eguesibarko herri hartan bertan jasoak.

– Hego-mendebaldera, Elortzibarkoa bide den Zabalegiko 1785eko predikutik ateratako hainbat hitz erkatu ditu Artzibarkoekin.

– Eguzki aldera, Artzibar eta Zaraitzu artean dagoen Urraulgoiti haranari buruz orain arte ditugun idatzizko datu ezagun bakarrak baliatu ditu: Adoaingo Aita Estebanek (1808-1880) utzi zizkigunak; oso kontuz hartzekoak horiek, hainbat urtez Iparraldean ibili izanak ukatu ezin den eragina izan baitzuen kaputxinoak prestatutako euskarazko testuetan.

Artola FLV 117

Koldo Artolak artikuluan emandako datuen lagina

IMG_20140906_165031

Urraulgoitiko Adoaingo txoko bat

Osagai horiek guztiak baliatuta lan neketsu bezain ederra osatu du Artolak, zinez baliagarria Iruñetik eskuin hedatu zen Hego-nafarreraren gorabeherak gertuagotik ezagutu nahi dituenarentzat.

Hauek dira 117. zenbakian bildutako gainerako artikuluak:

Xahoren Aitor Hegoaldeko XIX. mendeko narratiban. Ana M. Toledo.

Oinarrizko emozioen ezaugarri akustikoez. Iñaki Gaminde et alii.

Euskal hitz-ordenaren norabidea: idealismo ideologikotik pragmatismo komunikatiborantz. Julian. Maia.

Juan Arin Dorronsororen «Material Toponímico » argitaragabearen 25. paper-zorroa. Juan Carlos Odriozola Pereira, Luis Mari Zaldua.

A Descriptive Analysis of Basque Hypocoristics. Patxi Salaberri Zaratiegi, Iker Salaberri Izko.


Bidankozeko euskaldunei buruzko albisteak argitara emanda

Joan den urte amaieran, blog honen bidez, XX. mendean Erronkari haraneko Bidankoze herrian bizi izan zen azken belaunaldi euskaldunaren inguruko zenbait albiste eman nituen. Orain paperean dago eskura orduko lan hartan oinarritutako artikulua, UEUri eta UZTARO aldizkariari esker.

uztarologo2

“Bidankozeko gerraosteko euskaldunak” du izena artikuluak eta 2014ko uztail-irailei dagokien UZTARO aldizkariaren 90. zenbakian argitaratu da.


Valdizarbe. Nombres de casas (Fernando Maiora)

IMG_20140831_145955Fernando Maiora Mendia (1961) behin baino gehiagotan aipatu dut blog honetan. Duela urte eta erdi hemen aurkeztu nuen ikertzaile nekaezin honek prestatutako azken lanetako bat. Ahalegindu ote da inor urte hauetan Maiora bezainbeste aspaldiko agiri-paperetan lo zeuden hainbat euskal arrasto eder-galdu aurkitzen? Nafarroako euskarari buruzko ikerlanean ari denak ezin bazter utzi artaxoarraren ahaleginaren fruituak.

Labetik atera berri da Maioraren azken liburua: Valdizarbe. Nombres de casas. Oraingo honetan Izarbeibar ikerbide hartuta, Juan Aleman, Javier Zubiri edo Patziku Perurena bezalako lagunen lankidetzari esker Gares inguruko herrietako etxe-izenen ondarea biltzeko egindako lanaren emaitza topatuko du irakurleak. Ohi bezala, esker onekoak batzuetan baino izaten ez diren bilaketa-ordu luzeen emaitza.

Merezi zuen ordea eginahalak: hamabi herrigune (Adios, Añorbe, Biurrun, Eneritz, Gares, Legarda, Muruzabal, Obanos, Olkotz, Tirapu, Ukar eta Uterga) eta hamar jaurerri edo aspaldiko herri (Agos, Akiturrain, Auritz, Basongaitz, Ekoien, Larrain, Olandain, Sarria, Sotes eta Iriberri) biluztu ditu Maiorak, eta 500dik gora etxe-izen eta haien inguruko xehetasun interesgarri bildu ere bai, XVI. mendetik XIX.era arteko hamaika protokolo eta bestelako agiritatik ateratakoak.

Gares inguruko mintzoan aritu ziren hondar izarbeibartarrak desagertu zirenetik hainbeste hamarkada igaro direlarik, askoren etxeak ari zaizkigu haien partez euskaraz solasten Maiorak prestatutako liburuaren orrialdeetatik: Adiosko Euntzearena, Añorbeko Bizargorriarena, Biurrungo Zaraizurena, Enerizko Azpikoetxea, Legardako Etxemaizterrarena, Muruzabalko Etxeandia, Ukarko Aitatristerena, Joan Berainek bere euskarazko lanak idatzi zitueneko Utergako Joanotikorena… Horrelakoxeak dira Maiorak jasotako gehienak, Izarbeibarko etxeen izenek islaturiko izana nekerik gabe antzematen uzten duen altxor ederra denon eskura, ia 100 argazki lagun. Eskuratu eta patxadaz aztertzeko moduko liburua.

casaenanorbe

Añorbe (iturria: www.lebrelblanco.com)

Izenburua: Valdizarbe. Nombres de casas.

Egilea: Fernando Maiora Mendia

Urtea: 2014

Hizkuntza:  gaztelania  

Orrialde kopurua: 215

Salneurria: 20€

 

Comento en esta entrada la aparición del último libro del prolífico investigador artajonés Fernando Maiora, una de las personas que más está contribuyendo a recuperar y divulgar aspectos no siempre bien conocidos del patrimonio histórico y lingüístico de buena parte de Navarra gracias a su incansable labor de búsqueda en diferentes archivos. Maiora acaba de publicar la obra  ‘Valdizarbe. Nombres de casas’, estudio que recoge la denominación antigua de más de medio millar de casas de toda la comarca que circunda Puente la Reina / Gares, y que permite zambullirse no solo en la historia de la zona, sino también en el euskera, ese euskera de las viviendas que salpicaron y forman aún Valdizarbe, de quienes las construyeron y de los pueblos en que habitaron. Casi un centenar de fotos acompañan el fruto de la labor investigadora que Maiora presenta en esta interesante obra.


  • RSS Jarioa – Harpidetu

  • CREATIVE COMMONS

  • Artxiboak

  • 2018(e)ko abuztua
    A A A A O I I
    « maiatza    
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    2728293031  
  • wordpress visitors
  • Feedburner

  • Jarraitu bloga

  • Copyright © 1996-2010 LINGUA NAVARRORUM. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu