Tag: Fontes Linguae Vasconum

Nafarroako euskararen hego-ekialdeko mugez: Murillo el Frutoko lekukotasuna

eslaider-murillo

Murillo el Fruto (argazkia: www.murilloelfruto.es)

Fontes Linguae Vasconum aldizkariak karrikaratutako azken alea (120.a) txoko honetan iruzkindu aurretik, ale horretan argitara emandako artikuluetako bat nahi dut azpimarratu, nire ustez interes berezikoa da eta. FLVeko zuzendari Patxi Salaberri Zaratiegik idatzia da eta ‘Murillo el Fruto: XIV. gizaldiko agiria‘ du izena.

Aurrekariak

Ez da atzo goizekoa Zidakos eta Aragoa ugaldeen ibilbide amaieran euskarak utzitako arrastoaren ikerketa. Urrun dago hala ere aztergai samurra izatetik: tamalez, orain arte ezagutzera eman diren antzinako dokumentuek ez dakarte Pitillas eta Zarrakaztelu bitarteko herrietan behinola mintzo izan zen euskararen aipamenik —badugu, ordea, iparralderagoko Uxue, Galipentzu edota Eslabari buruzkorik— eta ez dugu ez herri batzuetan ez besteetan idatzitako euskarazko testu bakar bat ere. Murillo ingurukorik nekez agertuko dela imajina daiteke, Aragoa barrenean Erdi Aroan desagertu bide zelako euskara. Zein mendetan, ordea? Eta nolakoa zen euskara hura?

Erreferentzia zuzenik ez dagoen eremuetan ezinbesteko lanabes eta lekuko dira toponimoak, leku-izenak; horiei esker aitzinatu da azken hamarkada hauetan Tuterako merinaldearen iparraldean euskarak izandako bizitasunaz dugun ezagutza.

Lana Zuñiga 3

Lana (g) eta Zuñigaren (b) arteko euskal toponimiaren etena. Zuñigan dokumentatuta dauden euskal leku-izen apurrak —Armorandieta, Atazabala…— Lanatik hurbil dagoen eremukoak dira batik bat (iturriak: Belasko, Salaberri Zaratiegi; argazkiak: www.mapio.net eta Bernardo Vega).

Toponimoetan oinarrituta eskaini zituen hain zuzen ere Mikel Belaskok (Toponimia y panorama lingüístico de la ribera de Navarra y zonas circundantes2004) iraganean Nafarroan bizi izan zen hizkuntza-egoerari buruzko hainbat argibide. Gizatalde batek toki bati aspaldi emandako izenak, azken batean, gizatalde horrek zerabilen mintzoaren oihartzuna helarazten digu; eta ikertzaile iruindarrak erakutsi duenez, garbi bereiz daitezke leku-izenei esker euskarari Aro Moderno edo Garaikidera arte eutsi zioten eskualdeak, batetik, eta askoz galera goiztiarragoa izan zutenak, bestetik. Nafarroan bortitza da sarritan lurralde batzuen eta besteen arteko etena, elkarren mugakide diren hainbat udalerriren artean ere antzeman baitaiteke (ik. gaineko irudia): Estellerriko Lana ibarrean, esaterako, egungo leku-izenen % 40 da euskarazkoa; ondoko Zuñigan, aldiz, % 2 baino gutxiago. Desoreka bertsuaren adibide dira Arroitz-Los Arcos edota Oteitza-Lerin (toponimoen % 40 euskaldun bikote bakoitzeko lehenbizikoek, % 0-1 eskas bigarrenek), Artaxoa eta Larraga (% 40 – % 0), Uskartze eta Nabaskoze (% 65 – % 0-2) edota Burgi eta Gazteluberri (% 70 – % 0-1). Garbi dago (ia) euskal toki-izenik gabeko herrietan euskara, izan bazen, aspaldi zaharrean ahantzi zutela.

Emandako adibideei begira ikus daitekeenez Nafarroa osoan zehar da nabarmena, eskuin-ezker, toponimian islatu den hizkuntza-eten hori. Ezin da pentsatu, ordea, Nafarroako eremu euskalduna eta erromantzea elkartrukerik gabeko gune estankoak zirenik, eta horrekin batera aipatu dudan eten hori ez da beti arestiko adibideetan bezain erabatekoa eta inolako trantsiziorik gabea. Tafalla inguruan goiti-beheiti, esaterako, Orbaibar eta Pitillas ditugu. Orbaibarko hamar leku-izenetik 6-7 dira gaur egun euskaratikoak, Burgin edota Zaraitzu hegoaldean bezalatsu; baina Pitillasko euskal toponimia arrastoak (% 5) Larraga, Nabaskoze edo Gazteluberrikoak baino agerikoagoak dira. Antzeko zerbait ikusiko genuke Uxue eta Zarrakaztelu erkatuz gero, azken hau oso hegoaldekoa izan arren. Laburbilduz, behinolako eremu euskaldun eta erromantzeen arteko etenak, argia izanagatik, ez zuen lerro zuzenik osatzen, eta hegoaldeko zenbait eremutan jaso den hondarreko euskal toponimia apur bat ugariagoak, bestalde, eremu horietan euskarak gehixeago iraun zuela salatzen du.

Euskal leku-izenak Nafarroa erdialdean2

Egin klik irudian hurbilagotik ikusteko.

Izan ere, euskarari berandura arte eutsi dioten Nafarroa erdialdeko zenbait herrik oso hurbileko bizilagun erromantzatuak zituzten arren (Garesek Mendigorria, edo Artaxoak Larraga, besteak beste; horren erakusgarri 1571n Galipentzu eta Kaseda bereizten zituen hizkuntza-muga argia ere), bi eskualdetan bederen euskara Erdi Aroan dezente hegoalderago erabili zela salatzen dute leku-izenek: Arroitz-Elizagorria-Mendabia sargunean Ebro ibaia harrapatu arte (A), eta baita sarrera honetako aztergai den Zidakos eta Aragoa ugaldeen bitarteko arroan ere, Murillo el Fruto eta Zarrakazteluraino (B). Alboko mapan ageri dira, zalantzak zalantza, euskara nafarraz ari garela toponimiak iradokitako mugarik zaharrenak, kolore berdeak euskararen agerpen garbia adierazten duelarik, eta horiak, aldiz, agerpen ahulago edo duda-mudazkoa (neureak besterik ez dira izan ditzakeen akatsak).

Patxi Salaberri

Patxi Salaberri Zaratiegi

Murillo el Frutoko koadernoa: lekukotasun zahar berria

Aipatu dudan azken bailara hori ongi ezagutzen du Patxi Salaberri Zaratiegi euskaltzain uxuetarrak, sorterri inguruko toponimian euskarak utzitako arrastoak izan baitzituen aztergai 1994an argitara emandako doktore-tesi zabalean eta gerora ere gai horri berari buruzko artikulu gehiago karrikaratu dituelako. Ez da harritzekoa, beraz, Nafarroako Artxibo Orokorrean letrakera gotikoa zuen Murillo el Frutoko koaderno zahar bat topatzean artxiboko arduradunek ikertzaile nafarrari helaraztea.

Erromantzez izkiriatutako koaderno hori XIV. mendekotzat jo du Salaberrik; idazkeraz gain, argudio potoloa da bertan jasota dauden pertsona-izen batzuk 1366ko iturri batean ageri diren berberak izatea. Azalean Libro Antiguo de la Pecha que pagan los labradores de la U[ill]a de Murillo el Fruto idatzi zuen esku berantiarrago batek. Murilloko nekazari zergadunen zerrenda dakar horrenbestez, eta horrekin batera (eta honako hau da interesgarriena euskararen ikerketarako) baita herriko toki-izen andana ere. Euskaratik kanpokoak ez dira falta (Los Cascallares, Los Linares, Malpuent, La Rueda) baina ugari datoz halaber euskarazkoak, gaurko euskaldunontzat ere ulerterrazak: Ayz ÇurietaAreaççea (=Areatzea), Varace AlcineaBarace VerrietaVarace ÇarretaBuztinaErteco ErreguaEuçea (=Euntzea), Garipençuco ZalduaLegazpietaTranq[u]a ÇarraHuarteco Odia… Izengoitien artean aipagarri da Joh[a]n Biperr izeneko bat zela alkate. Horrekin batera badira M[ari]a Garizu, Seme[n]o GorriSancho Lasterr edota M[ari]a Çalduna fija de G[arçi]a Çalduna, beste batzuen artean.

FLV 120Izen berezi hauek guztiak aurkeztu eta azterturik, zenbait ondorio eskaini ditu artikuluaren amaieran Salaberri Zaratiegik: alde batetik, Murilloko dokumentuan irakur daitezkeen euskarazko toponimoak aski gardenak direlarik, eta idatzi ziren garaian oraindik desitxuratzen hasi gabeak (esate baterako, koadernoko Barace Verrieta sarri askoa, Baricibarretas bihurturik ageri da 1619an, euskara herrian galdua zenean), toponimo garden horiek —toki batetik bestera mugi daitezkeen pertsonen izenak baino gehiago— argi ari direla iradokitzen euskara bizirik zegoela herrian XIV. mendean. Lekukotasun hau ezagutu aurretik, 1990eko hamarkadan, Murilloko euskarak XIII. mendera arte iraun zukeela uste zuen Salaberrik; datu berri hauen argitara beranduxeago iraungi zelakoan dago.

Bestetik, Murillo el Fruton ez ezik Melida, Santacara edo Zarrakaztelun ere orain arte pentsatu izan den baino beranduago nagusituko zen guztiz erromantzea; zoritxarrez, ez da orain arte agertu hipotesi hori berresten lagun dezakeen dokumentaziorik.

Nolakoa ote zen, bestalde, koadernoak islatzen dituen nafar haien euskal mintzoa? Bildutako toponimo goiztiarrek gaur arte eskura genituenek baino garbiago azaleratu dituzte Murillo inguruko lexikoaren gai batzuk: al(t)zin, baratze, berri, bide, eder, erregu, erte (=arte), eutze (iparralderagoko herrietan euntze = pentze, belardi), gorri, (h)odi, laster, mendi, zaldu… Horretaz gain, antzematen diren zenbait hizkuntza ezaugarri deskribatu ditu Salaberrik: bokalaren ondorengo kontsonante sudurkarietan bustidurarik ez zela (Buztina-alzinea) edota aspirazioa, h-ren ahoskatzea alegia, galdua zela ordurako.

Laburbilduz, euskarak Nafarroako hego-ekialdean Aragoa ibairaino izan zuen hedapena berretsi eta euskara haren kolorea pittin bat argitzera datorren lekukotasun ederra eman du ezagutzera uxuetarrak. Izango ahal dira, nork aurkituko zain, orain arte antzemandakoa zabaltzen eta sakontzen lagunduko diguten testu gehiago!

Ingurua2b

Euskararen iraupena Nafarroako ekialdean. Egin klik irudian hurbilagotik ikusteko.

Me hago eco en esta entrada del interesante artículo publicado en el último número de la revista Fontes Linguae Vasconum por su director, Patxi Salaberri Zaratiegi, miembro de la Real Academia de la Lengua Vasca-Euskaltzaindia. Salaberri desglosa y analiza los datos que ofrece un antiguo cuaderno recientemente localizado en el Archivo General de Navarra, escrito muy probablemente en la segunda mitad del siglo XIV y procedente de Murillo el Fruto, localidad ribera navarra sita en la comarca conocida hoy como Ribera del Arga-Aragón. El cuaderno lleva por título ‘Libro Antiguo de la Pecha que pagan los labradores de la U[ill]a de Murillo el Fruto’ y contiene abundante y valiosa información sobre las personas que poblaron Murillo hace más de seis siglos y acerca de la toponimia menor de la villa en aquella época, y es precisamente esa toponimia, cuando no existen referencias más directas, el instrumento más fiable del que disponemos para determinar cuál(es) era(n) la(s) lengua(s) que habló un grupo humano en un momento dado. Pues bien, la abundante presencia en el documento de topónimos euskéricos absolutamente diáfanos incluso en nuestros días, que no habían sufrido aún la inevitable deformación producida en los nombres de lugar cuando la lengua en la que se fijaron ha dejado ya de ser hablada por una comunidad, sugiere claramente que el euskera seguía aún vivo en Murillo el Fruto en la segunda mitad del siglo XIV, coexistiendo con el romance que en época posterior terminó imponiéndose por completo. Salaberri explica razonadamente este hecho, y perfila algunas características del habla vasca de Murillo que pueden entreverse en los topónimos que proporciona la nueva fuente exhumada. El académico de la lengua vasca concluye finalmente que la pervivencia del euskera en la ribera baja del Aragón, cuyo límite probable situó él mismo en su día en el siglo XIII, debe ser revisada a la vista del documento que ha dado a conocer.

Murillo Zarrakaztelu La Oliva

Murillo el Fruto (hurbilena), Zarrakaztelu eta La Oliva (eskuinetara) Uxue aldetik (argazkia: cercadepamplona.blogspot.com.es).


FONTES LINGUAE VASCONUM 119

 

Fontes119Egilea: Patxi Salaberri Zaratiegi (zuz.)

Argitaratzailea: Nafarroako Gobernua – Gobierno de Navarra

Urtea: 2015

Hizkuntza: euskara eta gaztelania

Euskarria: papera eta sarea.

Kalean delarik duela zenbait aste Nafarroako Gobernuak argitaratutako aldizkariaren 120. zenbakia, aipatu gabe dago oraindik txoko honetan aurrekoa, eta Nafarroa eta euskara lotzen dituzten aztergai interesgarriak bildu zituen FLVen 119.ak bere baitako bost artikuluetatik lautan. Hona xeheago haien berri.

Aurizko aldaeraren inguruan (Aurizko eta Orreagako euskararen lagin batzuk), Koldo Artola

Artolak berak ekarpen honen hasieran gogorarazten duenez, Bonapartek Cispamplonés izena eman zion XIX. mendean Iruñeko ekialde zabalean Olaibartik Ibargoitira eta Auriztik Urraulgoitira hedatutako euskarari. Auritzekin batera Orreaga zegoen eremu zabal horren ipar-ekialdeko ertzean. Gaur ez dago ordea bi herri horietako euskaldun zaharren mintzoa entzuterik; egia esateko, hizkera osoarenak egin du ia-ia, eta Erroibar zein Esteribarko hiztun bakar batzuk besterik ez dira behinolako Cispamplonés haren azken kondarren gordailu.

burguete-e1333797875786

Auritz. Argazkia: www.txikipolit.es

Zaraitzun nahiz Artzibarren jasotako uzta karrikaratu ostean, Orreaga-Auritzetan 1985 eta 1989 bitartean eginiko landa-lanaren emaitza isuri du Artolak Fontesen: 1900 eta 1910 bitartean sortu ziren Aurizko bost lekukoren hizketa, eta Orreagan 1929an jaiotako beste batena, hain zuzen ere. Hizkuntza alorretik kanpo aski interesgarriak diren hainbat gai topatuko ditu irakurleak artikuluan transkribatutako elkarrizketetan zehar: matatxerria, Orreagako prozesioa, gerra garaiko gorabeherak, eultzea…

Lekukoek eman zituzten datu linguistikoak, aitzitik, ez dira Koldo Artolaren esanetan nahi bezain argiak. Beharbada Orreaga zein Auritz, luzaroan, alde bateko eta besteko hiztunen pasabide ohikoak izateagatik; edota Artolak grabazioak egin zituenerako bi herrietako euskara galbidean egonda bazelako artean euskaldun zaharrik, baina guraso biak bertakoak zituenik arras gutxi… azken batean jasotako emaitzak nahasixeak dira tarteka, eta ez beti inguruko herrietako lekukotasunek eskatuko luketenaren araberakoak (horren adibide dira, esaterako, lehenaldi amaierako -n dela eta, edota -ako / -eko banaketaren inguruan Artolak bildutakoak). Nolanahi ere, Nafarroako eremu zabalean euskarari eutsi zion azken belaunaldiaren lekukotasuna galtzen ez uzteko Aranzadiko ikertzaileak egin duen lan eskergaren adibide ederra da artikulu honetan irakur daitekeena.

Garai arkaikoko euskara nafarraren lekukotasun berriak: gehiketak eta zuzenketak F. Maioraren liburuari, Ekaitz Santazilia

AGN

Nafarroako Artxibo Orokorra (R. Lasaosaren argazkia)

Behin baino gehiagotan aipatu dut hemen Fernando Maiora ikertzailea Nafarroako artxiboak biluztuz euskararen arrasto idatzien ondarea aberasteko egiten ari den ahalegin gaitza. Ezin konta ahala lan orduren fruitua zenbait libururen bidez eskaini du artaxoarrak; horietako bat 2011n argitara emandako Reino de Navarra. Euskera: injurias, coplas, frases da.

Orain arteko bilketa-lan eskerga hori are baliotsuago bihur dezake ordea hizkuntzan aditua denaren galbaheak, eta horretaz arduratu da NUPko irakasle eta Aziti Bihia taldeko kide den Ekaitz Santazilia. Maioraren bilaketa ahaleginaren zenbait emaitza esanguratsu hartu, eta haiei filologoaren zorroztasuna eta sakontasuna gehitu dizkie, Artaxoakoak iluntasunetik ateratako euskararen lekukoak orraztu, doitu eta iruzkinduz, Nafarroako euskararen ibilbidea eta nondik norakoak hobeto ulertzen lagun diezaguten.

Lesaka, Goizueta, Eugi, Ezkurra, Larrasoaña, Urrotz, Olatz-Txipi, Puiu, Otsagabia, Etxauri, Muruzabal eta Artaxoako hamabi lekukotasun aztertu ditu Santaziliak, 1549 eta 1607 bitartekoak. Herritarren arteko liskarrak konpontzeko hasitako prozesuei dagozkie, eta euskarazko hitz solteak baino askoz gehiago dakarte tarteka, zenbait lerrotako pasarte ere badirelarik hauetako batzuk (Etxaurikoa edo Otsagabikoa, besteak beste). Horren adierazgarri, Miguel Dicastillo lekukoak Etxauriko Joanes Ibarrari 1598an entzundako lekukotasun eder hau:

orayco  guiça aldartean arraçioric batre baldin badaucat, estaut Amburçeac orayco aldian nay duenic pasatuco (…) bay eta escribau batec juramentu arrtu cerauda eta es omen çen alcateen baytan firmatu, eta escribauagana aguertu ninça eta galdetu nio ene contra atera den emendic “mediante juramentu”  bat, eta erran çerauda “es”.

Dagoeneko aski ezagunak diren hizkuntza-ezaugarri ugariren oihartzuna dakarte maiz bildutako testuek; adibidez, amaierako -n gabeko iraganeko adizkiena (ninçanio…). Baina horiekin batera, badira ezaugarri berriagoak edo testuetan horren usu agertu ez direnak ere: Ezkurrako achequina çeagoc (1569);  erran aditz trinkoari dagokion nor-nori saileko çarreço adizkia (Larrasoaña, 1579); Urrotzen 1582an erabilitako erlatibozko egitura bitxia (guyçona char duc, buffeta bat emanagatic quexassen den ha); baizik-en ordeko baze (Olatz-Txipi, 1596)…

Beste hizkuntza-agerpen batzuk, aldiz, orain arte jasotako lekukotasunen arabera espero genezakeen eremutik kanpo loratu direla ematen du: esaterako, Lesaka inguruko *iron erroko ezindiro aditz forma (ez + zindiro, 1549), edota Olatz Txipiko elbanenquio iragangaitz eta datiboduna, Iparraldeko egileen artean ezaguna.

Artaxoa2

Artaxoa, 1607: “estesaçula bana alonbra ori, eçe urtea beteric dagola. Çoas, çaynço çure nagusiari nic erran drayçudala” (argazkia: www.artehistoria.com)

Hamabi lekukotasunak iruzkindu ostean, eta amaiera gisa, bi tresna baliogarri erantsi dizkio Santaziliak artikuluari: lanean zehar bildutako hizkuntza ezaugarri nagusien zerrenda eta kokapena batetik, eta testuetan ageri diren leku eta pertsona izen zenbait, bestetik.

La carta bilingüe de Matxin de Zalba (1416). El iceberg lingüístico navarro, Peio J. Monteano

Matxin de Zalba eta Martin de San Martin nafarrek XV. mendearen hasieran elkarri idatzi eta Florencio Idoatek 1969an topatu eta ezagutzera eman zuen gutun elebiduna blogean dagoeneko aipatu dudan gaia da. Garrantzi handiko lekukotasuna da (idatzi zenetik sei mende bete direla eta, apirila amaitu arte Nafarroako Artxibo Orokorrean ikusgai dagoena), behin baino gehiagotan aztertutakoa, baina eskutitza zegokion testuinguruan kokatu eta horren arabera interpretatzeko ahalegin sakona egin gabe zegoen oraindik. Hutsune hori bete nahiak eragin du Peio Monteanok FLVera ekarritako lana, egileak berak ikerketa-saioaren hasieran adierazi legez.

1416b

Et jaunatiçula abarion ez nayz bildur ezten alla…“. Matxin Zalbakoak 1416an idatzitako euskarazko testu zatia gorriz inguratuta dago (iturria: www.navarra.es).

Historialari atarrabiarraren lehendabiziko ekarpena eskutitzaren data zuzentzea izan da, arrazoiak emanda frogatu baitu 1416an idatzi zela orain arte 1415ekotzat genuen testua. Horrezaz gain, Matxin Zalbakoa eta Martin San Martingoa hurbilagotik ezagutzeko parada eman digu. Lehendabizikoa (c. 1390-1446), seguruenik iruñarra, erret-notario izendatu zuten eta Nafarroako finantza-arduradun nagusi izan zen 1413tik aurrera, eta horrenbestez, Nafarroako altxorraren arduraduna; itzal handiko gizona. Harexek idatzia da gutunaren euskal pasarterik zabalena. Martin San Martin, aldiz (c. 1380-1428?), ausaz San Martin Unxekoa, Joana infantaren idazkari izan zen 1405etik aurrera, erregearen idazkaria zen 1416rako, eta errege-etxearen diru kontuak eta gastuak kudeatzeaz arduratu zen.

Monteano 1416

Peio Monteano ikertzailea (argazkia: www.noticiasdenavarra.com)

Gastu horiei aurre egiteko San Martinek baliatu zuen zergetako bat Zalba finantza-arduradunaren kontrolpean zegoen, eta arrazoi horrek bideratu zuen lehendabizikoak bigarrenari 1416ko testua idaztea. Ez zen eskutitz ofiziala, baizik eta orri soltean idatzitako oharra, San Martini sortu zitzaion zerga-zalantza tekniko bat arin galdetzeko modukoa, eta orri hartan bertan Zalbakoak erantzundakoa. Garai bertsuko liburu bati josita iraun zuen oharrak XX. mendean iluntasunetik atera arte; betiko galduko zen bestela, ziurrenik.

Zenbait galdera egin dizkio Monteanok bere buruari artikuluan zehar: zergatik izkiriatu zituzten horren goi-mailako bi funtzionariok euskarazko pasarte haiek? Ohikoa izango al zen haien arteko komunikazioan euskaraz aritzea? Horren ezohikoa ote da oharra bera, edo halako gehiago izango ziren, desagertu badira ere?

XV. mendearen hasieratik Nafarroako gortea ‘bertakotu’ egin zela baieztatu du Monteanok, ordura arteko zerbitzari frantsesen proportzioa ahuldu zelarik. Bestalde, XV. mende inguruko erresuma hartan euskarak izango zuen pisua zenbaterainokoa izango zen ere aztertu du, eskura dauden zenbait iturri idatzi arakatuz. Atarrabiakoaren ustez ez da gehiegikeria orduko nafarren % 80 inguru

Unx G01

San Martin Unx (argazkia: www.arquivoltas.com)

euskalduna izango zela pentsatzea. Hau dena ikusirik, Monteanok uste du beharrezkoa dela Erdi Aroa azkentzean Nafarroak bizi izan zuen hizkuntza-egoeraren ohiko irudia aldatzea; euskara ez zela izango, besterik gabe, herri xehe eta alfabetatugabearen behe-mailako hizkuntza hutsa, batere prestigiorik gabea. Ohiko irudi hori egokitzeak errazago ulertaraziko liguke nolatan erabili zuten euskara 1416an Nafarroako Gorteko bi pertsonaia garrantzitsuk; zertarako, eta ekonomiarekin zerikusia zuen zalantza tekniko baten inguruan aritzeko gainera.

Saroi entitate geografikoaren banaketa, esanahia eta etorkia toponimiaren argitan, Luis Mari Zaldua

Sario Zaldua

Azken mendeotako Nafarroa euskaldun osoan zehar hedatu den sario / sarobe hitzaren banaketa FLVeko artikuluan ageri den bezala (iturria: Luis Mari Zaldua)

Merezi du labur antzean sikiera aipatzea Luis Mari Zalduaren artikulu interesgarria, aztergunea Nafarroaz gaindiko eremua bada ere. Aipagai duen saroi hitza, baliokide gaztelaniazko “sel” edo “prado o terreno cercado” dituena eta sare + ohe hitzen batura litzatekeena, ohikoa da Erdi Aroko dokumentazioan, XIII. mendetik aurrera, gaur egun OEHn ‘sarobe’ edo ‘saroi’ bezala jasota dagoelarik.

Luzaide eta Ollaran inguruko 1284ko lehen lekukotasunetatik hitzak egindako bidea aztertu du Zalduak, eta zorroztasunez zedarritu du saroi entitate geografikoak hango eta hemengo lexikoan utzitako arrastoa (ondoko mapan ikus daitekeen bezala). Hitzaren banaketa aski zabala bada ere (Gipuzkoa, Araba, Zuberoa…) Nafarroari dagozkio Zalduak jasotako adibiderik gehienak, eta horri esker ederki zehaztu du saroi horrek Nafarroan zehar utzitako aldaera bakoitzari (sarobe, saroi, sario, saure…) dagokion eremua.

Zaldua

Luis Mari Zaldua (argazkia: www.kronika.eus)

Lau hauekin batera FLV aldizkariaren 119. alea osatzera datorren bosgarren lana Iñaki Camino donostiarrak Oztibarreko mintzoaz eta haren lexikoaz idatzitako artikulua da.


FONTES LINGUAE VASCONUM 118

flv 118

FLV 118. Egin klik irudian edukietara jotzeko

Egilea: Patxi Salaberri (zuz.)

Argitaratzailea: Nafarroako Gobernua – Gobierno de Navarra

Urtea: 2015

Hizkuntza: euskara eta gaztelania

Euskarria: papera (sarean, hemen)

FLV  aldizkariaren 119. zenbakia osatuko duten edukiak dagoeneko orraztuta eta labean daudelarik, hona hemen —Nafarroako euskararen ikuspegitik— otsailean argitara emandako 118ari dagozkion zenbait:

 

Batallonaren ordena. Doneztebe, 1840. Juan Jose Zubiri

Santesteban antiguoGoizuetako udaletxeko artxiboan topatutako XIX. mendeko testu zahar berri bat ekarri du Juan Jose Zubiri donostiarrak Fontesera, Doneztebeko herritarrentzat idatzia, darabilen hizkera bete-betean Doneztebekoa izan ez arren.

Hogeita hamazazpi artikulutan zehar garatutako ordenantza da, estilo aldetik gaztelaniaren joskerarekiko morrontza handixkoa duena. Jatorrizko erdal testu zehatza ez da gaur arte topatu, baina agerikoa omen da itzulitakoak 1821eko lege-testu bat izan zuela oinarri; izan ere, Zubirik aurkeztutako idazkiaren zatirik handiena urte hartako apirilaren 17ko dekretu bat da, euskarara isuririk.

Zein euskaratara, ordea? Ez behintzat biribil-biribil zegokien hartzaileenera, esan bezala. Testuak baditu hainbat ezaugarri nafar, ipar-sartaldera begira jarriko luketenak; baina erdialde kutsukoak ere ez gutxi. Eta ageri diren tasun nafar horietan ez du ematen antzeman daitekeenik gaur Doneztebe inguruan egiten denaren isla zuzenik.

Zubirik, 1840ko itzulpenaren transkripzioa eskaintzeaz gain, zabal aztertu ditu artikuluan testuari dagozkion hainbat hizkuntza-ezaugarri, grafiatik hasi eta hiztegira bitartekoak.

Artzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (eta 9 – Aditzaz zerbait Elkanoko aldaerarekiko erkaketan). Koldo Artola.

Ultrapamplones bonaparte

Hegoaldeko goi-nafarreraren baitako aldaerak (Eguesibarkoa eta Artzibarkoa barne) Bonaparteren sailkapenaren arabera (Iturria: Morfología del verbo auxiliar vasco).

Laster beteko ditu hamar urte Koldo Artolak Artzibar inguruko euskara hizpide harturik FLVn argitara eman zuen lehendabiziko lanak. Segida ederra izan zuen: beste zortzi ekarpen —gaurko hau errematea— horien bidez Artzibar iparraldeko eta Hego-Esteribarreko azken hiztunei 1971tik 1992ra bitartean Artolak berak eginiko hainbat inkesta ezagutarazi, eta inkesta horietan bildutakoak inguruko datu garakide zein zaharragoekin erkatzeko ahalegin handia egin duelarik. Erkaketa lan horretan barnera begira jokatu du alde batetik donostiarrak (azken hamarkadetan Artzibarren zein Esteribarren jaso ahal izan diren azken orduko albisteekin batera Uritz, Arrieta, Lakabe edota Orotz-Beteluko iturri zaharragoak baliatuz); baina datuak testuinguru zabalagoan txertatze aldera, izan dute lekurik XVIII. eta XIX. mendeei dagozkien Eguesibarko, Elortzibarko eta Urraulgoitiko lekukotasunek ere. Esan gabe doa Aranzadiko ikertzailearen lan eskuzabalari esker hobeto ezagutzen dugula Zangozako merinaldeko aldaera iraungi hura.

Adoain Iñako Redin

Adoain, Urraulgoiti (Iñako Redinen argazkia)

Gaurko honen aurreko zortzigarren atalean hiztegi lagin zabala alderatu eta gero, aditz laguntzailea izan du aztergai Artzibarri buruzko azken saio honek.

Esan bezala, Artolak kontuan izan dituen Artzibar ingurumariko datuen artean Urraulgoitikoak daude; Adoaingoak, hain zuzen. Datu labankor samarrak dira hangoak, orain arteko iturri idatzi bakarra Adoaingo Aita Estebanen testuak izan baitira, ezaguna delarik badela kaputxinoaren idatzietan lapurterarekiko zorrik, aditz alorrean bereziki; dena den ez du egileak Adoain bazter utzi nahi izan, Urraulgoiti Eguesibarrekin batera ezarri baitzuen Bonapartek 1863ko mapa ezagunean.

Basaburu Txikiko euskararen lekukoak (I) 

Arestian iruzkindutako bi lanekin batera, blog honetan lehendik ere aipatu ditudan Mariano Erbiti eta Miguel Ignacio Armasari buruzko xehetasunak topatuko ditu irakurleak Fontes Linguae Vasconum aldizkariaren 118. zenbaki honetan.

Hauexek dira gainerako artikuluak:

Hacia una periodización de la fragmentación del euskera occidental. Gontzal Aldai.

Aipuaren aipuari tiraka. Melchor Oiangurenen euskal gramatiken eta hiztegi hirukoitzaren bila euskalaritzaren hastapenetan. Mikel Aizpuru.

Birformulatzaile laburbiltzaileen balio diskurtsiboen azterketa. Mª Jesús Aranzabe / José Mª Arriola.

Las mujeres de El amigo congelado de Joseba Sarrionandia: la utilización de personajes femeninos para hacer frente a los límites del lenguaje. Eider Rodriguez.

Topónimos alaveses de base antroponímica que tienen hurivilla como formante. Patxi Salaberri Zaratiegi.


Fontes Linguae Vasconum 117

Egilea: Patxi Salaberri (zuz.)

Argitaratzailea: Nafarroako Gobernua – Gobierno de Navarra

Urtea: 2014

Hizkuntza: euskara eta gaztelania

Euskarria: papera (sarean, hemen)

Fontes 117

Udatik dago eskuragarri Fontes aldizkariaren 117. zenbakia. Sei artikuluk osaturik dator, baina Nafarroako euskararekin lotura zuzena duen bakarra da sarrera honetan aipatuko dudana.

Artzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (8- Elkanoko aldaerarekiko zenbait erkaketa). Koldo Artola.

2006an hasi zen Koldo Artola FLVen Artzibar inguruko mintzoari buruzko lanak argitara ematen. Hogeita hamabost urte ziren ordurako haranean bertan lehendabiziko grabazioak egina zela. Galdutzat jo daiteke aldaera hau, 1920an Hiriberrin jaiotako Soledad Arboniés delarik Artzibarko euskara etxean jaso zuen azken muga-hiztuna.

Ilurdotz

Ilurdotz

Artzibar haran hutsa barik, Bonapartek XIX. mendean Artzibarko aldaeratzat jotako eremu osoa du lanaren izenburuak oinarri: alegia, Artzibar, Orotz-Betelu, egun Lizoain den Arriasgoiti ibartxoa eta Larrasoañara bitarteko Esteribar hegoaldeko herriak. Iruñe ondo-ondoko Ollokin abiatu eta Urraulgoiti aurrez aurre duen Arizkurenera bitarteko eskualde zabala, beraz. 1980ko hamarkadan Artzibarko Arrietan eta Hego-Esteribarko Ilurdotzen azken euskal hiztun izan zirenen ahotik jasotako datuak bildu zituen ikertzaile donostiarrak 2006ko lehen saio hartan, eta Artzibarko beste zenbait herritan garai bertsuan bilduriko albisteekin osatu azken zazpi urte hauetan zehar.

Azken labekadako ikerketek, ordea (Iñaki Camino irakaslearenak ororen buru) auzitan jarri dute Bonaparteren sailkapeneko aldaera haren batasuna eta argudio sendoz bermatu Artzibarko euskarak ez zuela kide hurbilen Esteribar hegoaldeko hizkera, eta bai ordea Eguesibarkoa; Bonapartek Elkanoko aldaera izendatu eta erakusgarri nagusi Joakin Lizarraga izan zuen hura, alegia. Artzibar eta Eguesibar arteko Arriasgoitiko euskaraz ezin gehiegi esan, zoritxarrez, 1970 inguruan itzali baitzen; Artola bera ez zen, ederki saiatuagatik ere, eremu hartako hiztun balekorik topatzera heldu, eta ez da Arriasgoitin paratutako testu zahar bat ere guregana iritsi.

Artola 117 2

Artolak erkatu dituen sei herriak —egun euskara galdutakoak— Bonaparteren mapan (egin klik garbiago ikusteko).

Uritz artzibar

Artzibarko Uritz herria. Hantxe prestatu omen zuen 1865 aldera Juan Cruz Elizalde maisuak Bonaparteren eskuetara iritsitako doktrina.

Horiek horrela, Artzibarko aldaera deitu izanari buruzko zortzigarren saio honetan, aurretik aipatu hari-mutur guztiak bildu eta erkaketarako gaiak nahi izan ditu elkarren ondoan paratu ikertzaile donostiarrak —azken aldikoak nahiz aspaldikoak— nahi baino arrasto gutxiago utzi diguten Iruñeaz sortaldeko mintzo iraungiak hobeto ezagutze aldera. Taula gisa aurkezturik, Artzibarko datuak eman ditu Artolak (bai Arrietan 80ko hamarkadan bilduak, bai XIX. mendeko Urizko doktrinari dagozkionak), eta haien ondoko zutabeetan, ezker-eskuin, gertuko bizilagunei buruzkoak ere bai:

– Sartaldera, 1800 inguruko Elkanoko Lizarragaren testuetakoak nahiz Bonapartek 1869an Eguesibarko herri hartan bertan jasoak.

– Hego-mendebaldera, Elortzibarkoa bide den Zabalegiko 1785eko predikutik ateratako hainbat hitz erkatu ditu Artzibarkoekin.

– Eguzki aldera, Artzibar eta Zaraitzu artean dagoen Urraulgoiti haranari buruz orain arte ditugun idatzizko datu ezagun bakarrak baliatu ditu: Adoaingo Aita Estebanek (1808-1880) utzi zizkigunak; oso kontuz hartzekoak horiek, hainbat urtez Iparraldean ibili izanak ukatu ezin den eragina izan baitzuen kaputxinoak prestatutako euskarazko testuetan.

Artola FLV 117

Koldo Artolak artikuluan emandako datuen lagina

IMG_20140906_165031

Urraulgoitiko Adoaingo txoko bat

Osagai horiek guztiak baliatuta lan neketsu bezain ederra osatu du Artolak, zinez baliagarria Iruñetik eskuin hedatu zen Hego-nafarreraren gorabeherak gertuagotik ezagutu nahi dituenarentzat.

Hauek dira 117. zenbakian bildutako gainerako artikuluak:

Xahoren Aitor Hegoaldeko XIX. mendeko narratiban. Ana M. Toledo.

Oinarrizko emozioen ezaugarri akustikoez. Iñaki Gaminde et alii.

Euskal hitz-ordenaren norabidea: idealismo ideologikotik pragmatismo komunikatiborantz. Julian. Maia.

Juan Arin Dorronsororen «Material Toponímico » argitaragabearen 25. paper-zorroa. Juan Carlos Odriozola Pereira, Luis Mari Zaldua.

A Descriptive Analysis of Basque Hypocoristics. Patxi Salaberri Zaratiegi, Iker Salaberri Izko.


Fontes Linguae Vasconum 116

Tweet

Egilea: Patxi Salaberri (zuz.)

Argitaratzailea: Nafarroako Gobernua – Gobierno de Navarra

Urtea: 2013

Hizkuntza: euskara eta gaztelania

Euskarria: papera (sarean, hemen)

FLV 115

Ale bakarrean bildu ditu Fontes aldizkariak 2013. urteari dagozkion ikerlan guztiak. Ohi bezala, haietako zenbaitek lotura estua dute Nafarroako euskararekin. Hona hemen haien laburpena:

Artzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (7- barnera begirako zenbait erkaketa). Koldo Artola.

Arrieta Artzibar

Arrietako lekukoei bilduak dira azken hamarkadetan Artzibarko aldaera erabat desagertu aurreko hondar datu asko.

Aldizkariaren 103.alean Artzibarko euskararen inguruko gaiak argitara ematen hasi zenetik 300 orrialde pasatxo bete dituzte Koldo Artolak bildutako lekukotasun eta iruzkinek. Material jasotzeari, aldiz, 70eko hamarkada hasieran ekin zion eta azken hiztun baliogarriak bizi izan diren artean eten ez dela esan daiteke. Iruñe ipar-ekialdeko hizkera hau ia erabateko iluntasunean desagertu ez bada, ez da gutxi ikerle donostiarrari zor diona.

Zazpigarren saio honetan, lekuko eta datu berriak baino, haien arteko erkaketa-saio oparoa burutu du Artolak, lanaren izenburuak berak iradoki bezala. Artzibarko aldaerari buruz gordetako antzinako nahiz azken urteotako laginak bildu ditu:  1865etik 2002ra bitarteko ahozko zein idatzizko hamalau iturri guztira, honako herri hauetan jasotakoak: Hego Esteribarko bat (Ilurdotz, 1981-1986), Artzibarko sei (Arrieta, 1922-1992; Azparren, 1983-1985; Espotz, 1985-1986; Hiriberri, 1971-2002; Lakabe, 1925; Uritz, 1865) eta egun udalerri beregain den Orotz-Betelu (1880-1987). Bonapartek Artzibarko aldaerari egokitu zion eremu gehiena, beraz, Artzibar hegoaldea eta euskarari dagokionez hondarra  behatz artean bezala iheska joan zaigun Arriasgoiti bailara izan ezik.

Zortzi herri, beraz, eta 750 bat item izan ditu konparagai. Artolak berak aitortu ditu alderaketaren zabalak eragin dizkion zailtasunak, eta inoiz ahaleginak merezi ote zuen ere zalantzan jartzera iritsi izan zela. Nire ustez antolatu eta ikerlearen begi bistan jarri duen datu-kantitateak (eta haiei gehitutako 400dik gora oharrek) ezin material interesgarriagoa osatu dute, 2004an Aitor Aranak argitara emandako Artzibarko aldaeraren hiztegia osatu eta aberastera datorrena.

Iruñe ondoko euskal testu zahar berri bat. Ekaitz Santazilia.

Beti nahi baino gutxiago, baina badira zorionez Nafarroan behinola euskaldun izandako eremuek nolako mintzoa zuten antzematen lagun diezaguketen testu idatziak; eta agertu ere, ari da ezarian-ezarian agertzen orain arte ezagutzen ez genuenik. Euskara XX. mende amaieran galdutako Iruñerriko Txulapain ingurukoa da Ekaitz Santazilia ikerleak argitara eman eta iruzkindu duen azken hau. Ez da Txulapainek utzi digun lehendabiziko lekukoa: Nuinen parroko ibilitako Pedro Larraiozek XIX. mendean idatzi bide zuen euskarazko testu bat ezagutarazi zuen aspaldi Aita Franzisko Ondarrak. Hura bezala, Santaziliak aurkeztutako idazkia ere Erromatar Erritua (Rituale Romanum delakoa) azaltzen zuen liburuetako baten barruan agertu da, eta hark bezala, ezkongaiei esan beharreko oharrak biltzen ditu honek ere: ezconcera doaciñei emandaquioqueten aviso gaia, hain zuzen,

Untzuko testua Santazilia

Santaziliak iruzkindutako euskarazko idazkiaren lehendabiziko orrialdea

Erdal iturriaren itzulpena baino gehiago moldaketa den testu honi ez dio Santaziliak dialektologia balio nabarmenik aitortu. Ez du egile ezagunik ez data zehatzik ere (XVIII. mende amaierakoa dirudiela finkatzeaz haratago) eta, batez ere, Nuinen aurkitutakoaren aldean maila jasoagoa ageri du, ukitu literario eta guzti, zaildu egiten duelarik horrek testua herri jakin bateko mintzoarekin bete-betean lotzea. Orain arteko gainerako lekukoekin alderatuta Ezkabarte-Txulapain inguruko testuetako ezaugarri asko badituela da NUPko irakaslearen ustez esan daitekeen gauzarik argiena.

Dialektologia alorrean zeharkako balioa besterik ez aitortuta ere, ordea, oso interesgarria da testuaren beraren txukuntasun eta izaera landuak iradokitzen dutena. Batetik, ohar hauen moldatzaile anonimoak euskaraz idazteko ohitura zuela. Bestetik, ezkontzera zihoazenentzako testu mota honen euskarazko bertsioa nahikoa finkatuta zegoela Iruñerrian: Santaziliak ezagutarazitakoak ez du ez akatsik ez zuzenketarik, behin eta berriz orraztutako testu bati dagokion legez; Nuinen agertutakoa ere, hizkera herrikoiagoan emana datorren arren, gai berberari buruzkoa da, Txulapain ondo-ondoan, Ezkabarteko Sorauren herriko etxe batean agertutakoa bezalatsu. Espainian nagusi zen jarraibidearen arabera ezkontideek ulertu beharreko hizkuntzan (eta ez latin hutsean) eman ohi ziren eztei aurreko ohar hauek Iruñe inguruan euskaraz esateko usadioa sendoa zen, nonbait, XVIII-XIX. mendeetan.

Euskararen belaunez belauneko jarraipena eta hizkuntza sozializazioa Nafarroako familia euskaldunetan (1970-2012). Paula Kasares.

Beren eremuan bakarrak edo nagusiak diren ‘osasun oneko’ hizkuntzek normaltasunez bermatzen dute belaunez belauneko jarraipena, hau da, belaunaldi batekoek ondorengoei transmititzea. Hizkuntza handientzat prozesu naturala da hori, berezkoa. Ez zaie gauza bera gertatzen beren eremuan nagusi ez diren edota (are gehiago) etorkizuna arriskuan duten edo galbidean dauden hizkuntza gutxituei. Interes handiko ikergaia da beraz belaunez belauneko jarraipen hori; familia, hizkuntza eta gizartearen arteko harremana bete-betean harrapatzen duen alorra, nahiz eta soziolinguistika lanetan ez omen den oso sakon aztertu.

186606_Paula-Kasares

Paula Kasares

Nafarroak badu eremu horretan zeresanik. Begi-bistakoa da euskarak Nafarroako hainbat eremutan bizi (izan) duen gibelatze eta galera-prozesuak eta egun bizi (nahi) duen indarberritzeak eta antzina galdutako eremuak berreskuratze-ahaleginak hagitz galdera interesgarriak eragin ditzaketela: zein baldintzatan gauzatu da Nafarroan azken hamarkada hauetan euskararen jarraipena? Nola ari da gertatzen gaur egun? Euskarari begira ia erantzunik izan ez duten horiek dira Paula Kasaresek bere tesian erantzun nahi izan dituen galderetako batzuk, eta ikerketaren ildo nagusien laburpena da artikulu honetan irakurleak topatuko duena.

Hizkuntzaren sozializazioa azken bolada honetan Euskal Herritik kanpo aintzakotzat hartzen hasia den lan-esparrua dela azaldu ostean, bi gai jorratu ditu filologo iruindarrak artikuluan: batetik, bere xedea gurean aurrekari zuzenik gabekoa dela ikusirik, euskararen jarraipena aztertzerakoan kontuan hartu beharreko eginbideak azaldu ditu, metodologiari dagozkionak batez ere. Bestetik, landa lanerako hautatu dituen bi inguruneak aurkeztu (Irurita eta Iruñea, Nafarroan euskararen jarraipenak duen aurpegi aniztasunaren adierazgarri) eta batean zein bestean ikertutako egoerak laburbildu ditu: Iruritak, eremu euskaldunean eta herri euskaldunez inguratuta egonagatik ere,  eteteko zorian izan zuen duela 40 bat urte hizkuntzaren jarraipena, baina galtze prozesu hori irauli zela esan daiteke. Horrek, eta herrigune erdaldunago eta baserri-auzo sakabanatu euskaldunagoaren arteko harremanak, biziki interesgarri bihurtzen dute kasua. Iruñeak, aldiz, primerako aukera eskaintzen du berezko euskara galdu duen ingurune erdaldun eta urbanoan gerta daitezkeen euskararen sozializazio-prozesuak aztertzeko.

Kasaresek artikulu-amaieran aipatutako ondorioetatik, honako hauek nahiko nituzke azpimarratu:

– Nafarroako euskararen historia, azken hamarkada hauetan, ez da lineala, lekuaren eta unearen araberako hainbat haustura eta estekaduna baizik.

– Familiaren baitan, nabarmena da haurrek hizkuntzaren jarraipenean duten eragina. Hizkuntza galtzen hasi den lekuetan eskolako gaztelania etxeetan sartzeko bezala, baita berreskuratze-prozesuetan eskolatik datorkien euskara etxekotzeko ere.

– Belaunaldi batek aurrekoaren euskara jasotzeko bidean derrigorrezkoa da gizartearen eragina aztertzea: familia izugarri garrantzitsua da, funtsezkoa, baina kezkabide larria da sarritan euskararen katean txertatu diren haur nafarrek euskara hori beretzeko eta hizkuntzaren jarraipena bermatzeko behar adina gizarte aukera egokirik ez izatea.

– Egungo nafarren euskarazko sozializazio-prozesua urrun dago historian zehar nagusi izan duen izaera mekanikotik: dinamikoa da gaur. Askotan, hiztunen gaitasunak berak baino gehiago euskararen gainean egindako hautuak (ikastea, transmititzea, edota ez jakinik ere seme-alabei eskuratzen laguntzea) gorpuztu eta bermatu du belaunez belauneko jarraipena. Hizkuntza-sozializazio eredua aldatu eta hiztunen kontzientzia, aldi berean, handitu dela esan daiteke.

 Gainerako artikuluek ez dute Nafarroako euskara mintzagai nagusi, baina euskararen historiari dagokionez interes handiko albisteak bildu ditu Fontes-en 116. ale honek: eder-ederra, horien artean, Arabako lautadako euskararen lekukotasun-bilduma zabaltzera datorren González de Viñaspre eta Uribarrenaren ekarpena.

Gainerako artikuluak:

– La reduplicación compleja en euskera. Iván Igartua.

– ‘Cer alcatte edo alcatte ondo’  Un dato para la geografía histórica del euskera en la Llanada Alavesa (Axpuru y Heredia). Roberto González de Viñaspre, Pedro Uribarrena Urionaguena.

– Euskararen laguntzalile ahantziaz: *iron aditzaren historia. ManuelPadilla Moyano.

– Basque complex predicates and grammar change. Juan Carlos Odriozola Pereira, Xabier Altzibar Aretxabaleta.

– Biformulatzaile urruntzaileak: euskarazko diskurtso-markatzaileen hiztegia osatzeko atariko azterketa. Inés María García Azkoaga.

– Sobre Deredia, nombre original y forma usada en euskera de Heredia. Mikel Gorrotxategi Nieto.

– Topónimos alaveses de base antroponímica terminados en -(i)ano. Patxi Salaberri Zaratiegi.

– Bai/ez galderen pertzepzioaren aldeak informatzaileen ama hizkuntzaren arabera: euskararen prosodia gaitasuna lantzeko zenbait datu argigarri. Iñaki Gaminde Terraza, Asier Romero Andonegi, Aintzane Etxebarria Lejarreta, Urtza Garay Ruiz.

 


Nafarroako euskararen inguruko ikerketak sarean (II)

Hona hemen joan den hilean hasitako ikerle eta ikerlan zerrendaren bigarren zatia. Aurreko hartan esan bezala, sarean eskuragarri ezagutzen ditudan azken 25 urteotako lanak baino ez ditut bildu. Gaizki esanak barkatu (estimatuko dut akatsak jakinaraztea).

UztaroVianayBorgia

euskera

 

 

 

 

 

 

[A]

Arraiza, Jesus‘Ibero. Vía Crucis en bascuence de comienzos del siglo XIX’, FLV 51 (1988).

Aurrekoetxea, Gotzon‘Nafarroako euskara: azterketa dialektometrikoa’, Uztaro 5 (1992).

____________________, ‘Nafarroako euskararen sailkapenaz’, Nerekin yayo nun (Txillardegiri omenaldia) (2005).

____________________, ‘Nafarroa hizkuntza kartografian (Nafarroako euskal dialektologiaren berrikuspen kritikoa)’, Euskera 49 (2004).

B

Bengoetxea, Ales‘Etxalarko Galbarioa’, FLV 112 (2010).

Bidador, Joxemiel‘Noticias y restos del euskera de Val de Ollo’, FLV 60 (1992).

________________, ‘Ultzamako beste euskal testu bat (1796)’, FLV 88 (2001).

C

Cabodevilla, Josu: ‘Aetzen Uskaras’, Euskerazaintza  XI-XVII (1990-91). 1 2 3 4 5 6 7

Camino, Iñaki‘Argitasun zenbait Aezkoako dotrinei buruz’, ASJU 23/3 (1989).

_____________, ‘Aezkerazko testuak, I; Ariako dotrina’, Memoriae L. Mitxelena magistri sacrum, ASJUren gehigarriak 14 (1991).

_____________, ‘Aezkerazko Testuak II: Orbarako Dotrinak’, ASJU 25/3 (1991).

_____________, ‘Abiaburu bat aezkeraren azterketarako’, Euskal Dialektologiako Kongresua,  ASJUren gehigarriak 28 (1994).

_____________, ‘Etxenike eta Aezkoako lekukotasun dialektologikoa’, Euskera 39/2 (1994).

_____________, ‘Goñerriko hizkera (I)’, ASJU 33/1 (1999).

_____________, ‘Goñerriko hizkera (II)’, ASJU 34/1 (2000).

_____________, ‘Goñerriko hizkera (III)’, ASJU 35/2 (2001).

_____________,  ‘Hego-nafarreraren egituraz’, FLV 94 (2003).

_____________, ‘Estellerriko euskera Arabako eta Nafarroa Garaiko hizkeren bidegurutzean‘, Euskera 49/2 (2004).

_____________, ‘Arakilgo euskara: kokagunearen auzia eta datuen fidagarritasuna’, FLV99 (2005).

_____________,  ‘Irañetako eta Arakilgo mintzoen gurpilean’, FLV 101  (2006).

_____________,  ‘Bi testu llabur Aezkoa eta Zuberoako: Garralda (1828) & Larraine (1817)’, FLV 114  (2012).

Camino, Iñaki & Gómez, Ricardo‘Bonaparteren argitaratzeko irizpideez: Aezkoa, Zaraitzu eta Erronkariko dotrinak (I)’, ASJU 24/2 (1992).

Camino, Iñaki & Lakarra, Joseba Andoni‘Beriain osatuz’, ASJU 27/3 (1993).

 

 


  • RSS Jarioa – Harpidetu

  • CREATIVE COMMONS

  • Artxiboak

  • 2017(e)ko urria
    A A A A O I I
    « maiatza    
     1
    2345678
    9101112131415
    16171819202122
    23242526272829
    3031  
  • wordpress visitors
  • Feedburner

  • Jarraitu bloga

  • Copyright © 1996-2010 LINGUA NAVARRORUM. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu