Tag: ikus-entzunezkoak

Nafarroako solasak: Anue

aritzu-anue-navarra_69372015

Aritzun sortutako hiru bat euskaldun zahar anuetar bizi da gaur egun.

Joan den urtean zehar blog honetan azaldu bezala (ikusi sarrera honetan eta beste honetan) galbidean dago gaur egun Anue bailarako mintzoa. 6-7 euskaldun zaharren aditzea dut une honetan, 70 urtetik gorakoak denak, Aritzu, Olague, Leazkue eta Etulainen sortuak eta haranean zein inguruko herrietan zehar barreiatuak. Bada zorionez euskaldun ugari gazteagoen artean, baina aipatutako dozena erditxo horiek dira ibarrean betidanik baliatu den hizkerara hurbil gaitzaketen azkenak. Garrantzi handikoa da horregatik beraien lekukotasuna eta hainbat bidetatik jaso da azken urte hauetan.

Alde batetik, aipagarria da Labrit Multimediak ibarraren ondare ez-materiala jasotzearren bildutako ikus-entzunezko materiala; 25 bat orduko uzta guztira, hainbat herri ezberdinetako 14 lekukori zor dioguna. Lekuko horietan artean daude, jakina, Anueko azken euskaldun zaharretako batzuk ere.

LABRIT

Egin klik irudian bideoa ikusteko

Labrit Multimediaren irudian klik eginez, jasotakoaren zatitxo bat izango duzue ikusgai; 22 minutuko lagina. Kamera aurrean ikusi ahal izango dituzuen euskal hiztun anuetar aipagarrienak Olagueko Pedro Senosiain (herriko azken euskaldun zaharra; 5’30″etik 7’45″era), eta Aritzuko Graciosa Villanueva dira (13’55”-15’35”). Maxi Urteaga aritzuarraren hitz batzuk ere bilduta daude amaiera aldean, eta horrekin batera Egozkuen bizi den Juan Aleman baztandarraren jarduna ere bai.

Euskararik ez dakien Gerardo Larralderen lekukotasuna ere interesgarria da (3′-3’45”) bere guraso eta aiton-amonen euskalduntasunaz mintzo baita.

play2Labrit Multimediakoek interneten eskegitako bideo horrekin batera, irudietan ageri den Graciosa Villanuevari aurten bertan egindako grabazio luzeago baten zatia ekarri dut sarrera honetara. Graciosa 1944an jaio zen eta poliki moldatzen da oraindik ere euskaraz; ezagutzen ditudan euskaldun zahar anuetarren artean gazteena da. Kontuan hartu beharrekoa da Gaztelu eta Illarregikoak zituela gurasoak; baina aritzuarra da sortzez eta eskolan hasi arte euskara besterik ez zekien; beste gauza batzuen artean, bera haurtxoa zela herrira bidalitako Ablitasko maisuak euskarari egin zion kalteaz mintzo da Graciosa. Audiora jotzeko, aski duzue ezkerretako irudian klik egitea.

 

 

 

 


Baliabideak: Sakana, euskara bidean (Labrit Multimedia, DVDa)

Behin baino gehiagotan hitz egin dut blog honetan Nafarroako ondare ez-materiala bildu eta ezagutarazteko lanean ari den Labrit Multimedia enpresaz. Berezko euskara galtzeko bidean edo zorian diren Aezkoa, Erroibar, Esteribar edota Odietan ekoitzitako produktuez idatzi dut aurretik. Oraingo honetan, blogean Sakana eta Burundako euskal mintzoen egoeraz aritu berri naizenez, Labritekoek duela zenbait hilabete Sakanari buruz argitara eman zuten DVDa aipatu nahi dut.

Labrit SakanaIzenburua: Sakana, euskara bidean

Argitaratzailea: Labrit Multimedia

Zuzendaria: Gaizka Aranguren

Urtea: 2012

Euskarria: DVDa 

Hizkuntza:  euskara 

Iraupena: 33 minutu.

Salneurria: 10 euro.

2011n eta 2012an Altsasutik Irañetara bitarteko eremuan egindako elkarrizketen laburbilduma mamitsua da DVD honetan bildu dena. Hamabost herri ezberdinetako 20 lekuko guztira, 30 urtetik beherakoak zein 90 urtetik gorakoak, bertako euskara bizitasun handiz gorde duten inguruetakoak (Lizarraga edota Urdiain, esate baterako) nahiz gaur arte euskalkiari doi-doia eutsi diotenetakoak (Irañeta, Iturmendi edo Altsasu). Laginaren aniztasunak aberastu egin du euskarari dagokionez horren heterogeneoa den eskualdeari buruzko ikus-entzunezkoa.

Hiru atal nagusik osatuta dator (Etxea eta familia, Gazte garaiak eta Euskara), bakoitzak hamar bat minutuko iraupena duelarik. Trinkotuta bada ere, hainbat mintzagai astindu dituzte hiztunek DVDan zehar: XX. mendean zeharreko bizimodua, aspaldiko ohiturak, salerosketa, elikadura, garai bateko jolasak, euskararen galera eta hura berreskuratzeko ahaleginak, hizkuntzaren egoerari begira herri batzuetatik besteetara dagoen aldea…

Sakana mapa

Mapan adierazitako herri gehienetako hiztunak daude ikusgai DVDan.

Zenbait kasutan interes gehigarria dute aurkeztutako lekukotasunek, dagoeneko euskaldun zahar gutxi-gutxi batzuk baino ez dituzten herrietako lekukoak mintzatu baitira tarteka DVDan: Iturmendiko Fermin Gabilondo, esaterako, edota Irañetako Pedro Ganboa, horren adibide dira. Are nabarmenago Altsasuko euskararen azken hari-muturra eman dezakeen Saturnino Zelaia jauna.

Herriz herri eta haranez haran, euskaraz zein gazteleraz, Nafarroako biztanleen ondare ez-materiala bildu asmoz Labritekoak egiten ari diren lanera hurbiltzeko era ederra iruditu zait ikus-entzunezko hau, aurretik ikusi ahal izan ditudan gainerakoak bezala.

DVDaren aurrerapena (vimeo.com)


Baliabideak: Garaioatik Iragira, Euskara bidean (Labrit Multimedia, DVDa)

Duela zenbait egun Nafarroako Pirinio aldeko euskal mintzoen egoera laburbiltzen saiatu nintzen, Aezkoatik Esteribarrerako ibilbidean zehar. Orduan idatzitakoaren osagarri, ibilbide hori bera proposatzen duen Labrit Multimedia-ren DVD bat aipatu nahi dut.

Aurreko sarrera batean ere ekarri dut blog honetara Labrit Multimedia enpresa Nafarroako ondare ez materiala bildu eta ezagutarazteko egiten ari den lan aipagarria. Odieta haranari eskaini zioten ikus-entzunezkoaz aritu nintzen ordu hartan; orain, ordea, hainbat gauzatan desberdina den Garaioatik Iragira, Euskara bidean izenekoa aztertuko dut.

Garaioatik IragiraIzenburua: Garaioatik Iragira, Euskara bidean

Argitaratzailea: Labrit Multimedia

Zuzendaria: Gaizka Aranguren

Urtea: 2011

Euskarria: DVDa 

Hizkuntza:  euskara 

Iraupena: 28 minutu.

Salneurria: 10 euro.

Labritekoek Nafarroako Gobernuaren laguntzari esker 2011n argitara emandako DVD hau ordu erdiko dokumentala dugu, edozeinek ikusteko arina eta atsegina. Labur askoa, Odietari buruzkoaren aldean; ez du hori ezberdintasun bakarra. Beste zenbait lanetan ondarea jasotzea izan dute helburu nagusi egileek, eta gaika antolatutako hainbat ordutako elkarrizketa-atal sorta luzeak plazaratu dituzte. Material biltze hutsa, esan liteke. Garaioatik Iragira… hau, ordea, dokumental itxurako ekoizpen landuagoa da. Pirinio aldeko jendearen bizitza bertako hiztunek aurkezturik gerturatu nahi diete ikus-entzuleei, halako dramatizazio puxka ere baduen gidoi baten bitartez.

Izenburuak adierazi bezala Garaioako hilerritik abiaturik, hainbat alor jorratzen dituen DVDa da: heriotza, lana, Amerika, kontrabandoa, elikadura, gaztaroa, eskola eta haurtzaroa. Bizitzaren zikloa, azken batean, atzekoz aurrera, amaieratik hasierara bitartean.

Ibilbide horrek gidari bereziak ditu: Iragiko Leandro eta Itziar Lintzoain aita-alabak, aktore lanetan. Garaioatik Iragira bidaiatu ahala (Aria, Erro eta Eugin barrena), haien arteko elkarrizketak eskualdeko bizimoduaren heriotzatik jaiotzarainoko hainbat ardatz nagusi aurkezteko balio du, eta aita-alabaren hitzak dira, aldi berean, dokumentalean bildutako Aezkoa, Erroibar eta Esteribarreko euskaldunen lekukotasunei bide ematen dietenak.

Era horretan kontaketa arin eta bizia itxuratu dute Labritekoek. Atseginez ikusten den lana, Pirinio aldeko errealitatetik urrun bizi den euskaldun askori arrotz gerta dakizkiokeen inguru eta mintzoetara hurbiltzeko tresna ederra.

DVD honek nolabaiteko zapore gazi-gozoa duela esango nuke: egia da, batetik, elkarrizketatutako 25 euskaldunetatik gehienak edadekoak direla; ondorengo hamarkadetan itzaltzeko bidean dauden hizkeren lekukoak, oro har. Nafarroako hainbat mintzaira badoazkigu, eta gaur landa-lana eskaintzen duten horiek, gordailuetan baino ez dira bihar biziko. Baina bestetik, oso esanguratsua da dokumentalaren heriotzatik jaiotzarako noranzko hori, eta ibilbidearen helmuga Iragi izatea ere bai. Iragi, zein eta -bere txikian- gaur arte euskararen transmisioa bermatu duen inguruko herri bakarra. Ez da dena galdu. Bada belaunaldi berririk ere. Nafarroako Pirinioan era bateko euskara galduko da, guztiz galdu edo neurri handi batean bai behintzat; baina hizkuntza gorde, landu edota berreskuratu nahi duten askoren ahaleginari esker, bizirik iraungo du, jaioko da berriz, arbasoena ez den itxura berritua izan arren.

 

 

 


Sarean: Nafarroako hiztunak entzun (eta ikusteko) baliabideak

Mediateka

mediateka.euskarabidea.es

Interneten garapenak erraztu eta ugaritu egin ditu Nafarroako euskaldunen mintzoak ezagutzeko bideak. Toki askotako solasak entzun daitezke gaur egun (eta hiztunak ikusi ere bai), sareari esker. Hona hemen zenbait aukera:

Nafarroako euskararen mediatekan dago gaur egun Nafarroa Garaiako eta Behereko hizkeren bildumarik handiena. Bideotekak ia 5.000 bideo artxibo ditu jasota; eta horiez gain beste bi mila pasatxo audio-artxibo ere bada fonotekan. Gaur egungoak ez ezik aurreko hamarkadetan jasotakoak ere badaudenez, euskara galdu duten herri batzuetako lekukotasunak badira Mediatekan. Erregistratu eta erabiltzaile bihurtu beharra dago baliabideak osorik ikus-entzuteko; hala nahi ez dutenentzat, artxibo-zatiak besterik ez daude eskura.

Ahotsak

www.ahotsak.com

Ahotsak.com webgunea Deba ibarreko Badihardugu Euskara Elkarteak aspaldi honetan martxan jarritako proiektu aipagarria da. 200dik gora herritako 4000 pasatxo hiztun elkarrizketatu dituzte dagoeneko Euskal Herri osoko ahozko ondarea eta herri hizkerak bildu eta ezagutzera emateko. Une honetan Nafarroako 34 herritako datuak dituzte, audio hutsa batzutan eta bideoa beste zenbaitetan. Zinez interesgarria dira bai proiektua eta bai webgunea.

NiEuskalduna

nieuskalduna.metroo.es

Labrit Multimedia, lehendik ere aipatu dut blog honetan. Iruñako enpresa honek Nafarroako ondare ez-materiala biltzeari ekin dio eta gaur arte kaleratu dituen DVDetan eskualde andana bateko hizkerak daude jasota. Lanen batzuk Youtuben dituzte, eta Ni, Bidasoa izenekoan Baztan-Bidasoa inguruko zenbait hiztun ikusi eta entzun ahal izango dituzue.

Ni euskalduna izeneko proiektua, bestalde, euskararen eremuan zeharreko herrietara joan, adineko jendea bildu, eta beraien bizipenei buruzko bideoak sortu eta ezagutzera ematen ari da. Bizkaian eta Gipuzkoan aritu dira batez ere orain arte, baina Nafarroako hiru herritan izan dira dagoeneko:  Donezteben, Goizuetan eta Mugiron.


ODIETA – XX. mendeko lekukotasunak (Labrit Multimedia, DVDa)

Urteak daramatza Iruñeko Labrit Multimedia enpresak Nafarroako ondare ez-materiala biltzen, aztertzen eta jendaurrean aurkezten. Ehundaka eta ehundaka nafar elkarrizketatu dituzte dagoeneko bizimoduak, ohiturak, mintzoak… azken batean, bizitzaren lekukotasunak jaso eta ezagutarazi asmoz. Hainbat fruitu eman ditu orain arteko bilketa ahalegin honek, eta une honetan bertan beste zenbait egitasmo aurrera doaz. Hona ekarri nahi izan dudan lana ez da Labritekoen azken emaitza (zertan dabiltzan jakin nahi duena Twitterrez balia daiteke), baina interes handikoa iruditu zait une honetantxe bertako euskara guztiz galbidean duen haran bat duelako mintzagai, eta laster betirako itzaliko den mintzo baten lekuko delako.

odieta_karatula

 

Izenburua: ODIETA – XX. mendeko lekukotasunak / Testimonios del siglo XX.

Argitaratzailea: Labrit Multimedia

Zuzendaria: Gaizka Aranguren

Urtea: 2009

Euskarria: DVDa 

Hizkuntza:  gaztelania eta euskara 

Iraupena: 175 minutu.

 

Odieta harana Lizasotik Iruñerantz doan errepidean dago, hiriburutik 20 bat kilometrora-edo, Ultzama eta Ezkabarteko dermioen artean. Zortzi herrik osatzen dute: Latasa, Gelbentzu, Gaskue, Erripa, Gendulain, Ziaurritz, Anotzibar eta Ostitzek. Azken hau haranaz kanpoko udala izan zen luzaroan.

Hamabost odietar -bederatzi gizon eta sei emakume- elkarrizketatu zituen Maite Lakarrek DVDa osatzen duten lekukotasunak biltzeko. Poztu egin nintzen Gaizka Arangurenek haietako hiruk euskaraz (ere) hitz egin zutela jakinarazi zidanean. Odieta erdalduntzen hasita zegoen 1935ean Irigaraik datu-bilketa egin zuenerako. Sánchez Carrionek eta Yrizarrek oso galera nabarmena irudikatu zuten 70eko hamarkadan -azken honek haran osoan 40 euskaldun ere ez zeudela idatzi zuen-. Ez nuen uste honezkero Odietako euskara eman zezakeen bertako adinekorik izango zenik. Eta, hala ere, hiru lekuko bizi ziren oraindik Labrit Multimediakoek 2009an argitara emandako materiala grabatu zutenean. Gizonezkoak hirurak: Latasako Mariano Ciganda (1910ean jaioa) eta Martin Elizondo (1922-), eta Gelbentzuko Pedro Oiartzun (1925-). Azken bi hauek ditugu Odietako hondar euskaldun zaharrak, Mariano Ciganda 2010ean hil baitzen, ehun urteak beteta.

latasa odieta

Latasa

 

Odietako euskararen azken pausagune omen diren Latasa eta Gelbentzu haranaren ipar aldean daude, eta gertu dute horrenbestez artean euskaldunago iraun duen Ultzama. Bi herri horietatik kanpo ere nabaria da oraindik udalerrian zehar euskararen itzala: Gendulain herrixkako Goldaraz ahizpak, esaterako, euskara ulertzeko gauza dira eta hainbat esalditxo, asmakizun edota esaera dituzte gogoan. Nolanahi ere, Bonapartek Olaibarreko aldakia deitu zuena -Odieta, Olaibar, Ezkabarte eta Atarrabia, Iruñea ondo-ondoan- desagertzear dago, beste hainbati historian zehar gertatu bezala. Interes berezia du horregatik, nire ustez, DVD honek.

Euskarazko lekukotasunak alde batera utzita ere, ikus-entzunezkoa ia hiru orduko emaitza ederra da, 10 ataletan banatua (etxea, bizitza, ekonomia, bestak, erlijioa, osasuna, sinismenak, gerra, harremanak eta euskara) eta era guztietako elkarrizketak dituena. XXI. mendea ziztu bizian ezabatzen ari den XX.eko bizimodu, ohitura eta sineskera asko jaso dituzte Labritekoek, gaur egun gainbehera datorren ahozko transmisio gero eta eskasagoak eta gure komunikazio ohitura berriek horiek denak inola ere galtzen utz ez diezaguten.

 

 


  • RSS Jarioa – Harpidetu

  • CREATIVE COMMONS

  • Artxiboak

  • 2017(e)ko urria
    A A A A O I I
    « maiatza    
     1
    2345678
    9101112131415
    16171819202122
    23242526272829
    3031  
  • wordpress visitors
  • Feedburner

  • Jarraitu bloga

  • Copyright © 1996-2010 LINGUA NAVARRORUM. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu