Tag: Ollaran

Antzinako testuak: Ollo, 1743

Oso apala bada ere, XVIII. mendeko lekukotasun argitaragabea delako ekarri dut blogera gaurko hau.

Ollo

Olloko eliza

Ollo herriko bataiatuen 1. liburuan idatzita dagoen euskarazko esaldia da; ez da batere ohikoa parroki-liburuek horrelakorik ekartzea. Jaiotzak ohiko formula batzuei jarraituz biltzen zituzten erretoreek -gaztelaniaz, jakina- eta oso antzekoak izan ohi ziren sarrera guztiak. Ezer berezirik gertatu ezean nekez aldatzen zen aldez aurreko eskema.

Baina egoera berezi samarra sortu zen 1743ko urtarrilean, eta aipamena merezi izan zuen. Olloko Juan Jose Otxoak eta Juana Bautista Roncalek bikiak izan zituzten: bi neska. Ez ziren nonbait oso sendo munduratu: hiltzeko zorian antzeman zituen aitak. Alabak lehenbailehen bataiatu beharra sentitu zuen; baina ondoan apaizik ez, medikurik ere ez antza, eta laguntzeko-edo inguruan zegoen emakumeak horrelako egitekoetan gizona baino gutxiago zela bota zion aitari. Zer egin orduan? Juan Josek berak bataiatu zituen, ahal bezain ongi, abadearen bila joan baino lehen.

Joan Martin Irisarri zen Olloko abade ordu hartan. Aitari gertatutako guztia galdetzea zen bere betebeharra, haurtxoak ongi bataiatuta ote zeuden ziurtatzeko; halaxe egin zuen. Interes berezia izan zuen Irisarrik aitak erabilitako bataio-hitzak zehatz-mehatz jakiteko. Abadeak hitzez hitz esanarazi zizkion, eta baita parroki-liburuan apuntatu ere. Ezohiko egoera zenez, eta bataioa hain funtsezko sakramendua izanik, ongi lotu behar ziren hari-mutur guztiak. Horri esker ezagutzen dugu Olloko aitak estuasun une hartan errepikatu zuen formula. Hori bakarrik ez: Olloko biztanleek euskarazko formula horiek berezko zituztela ere iradokitzen digu gertatutakoak. Ez da datu hutsala.

Irisarrik bigarren aldiz eta sub conditione bataiatu zituen jaioberriak;  horrela egiten zen lehendabiziko bataioa guztiz zuzena izan ote zen argi ez zegoenean.

Nafarroako hizkuntzen arteko desoreka agerian uzten duen paradoxa da, azken batean, lekukotasun hau, beste hainbat bezala. Euskaraz gertatuko zen dena seguru asko: etxekoen elkarrizketak jaiotza-unean, bataio-hitzak, elizako otoitz-formulen transmisioa, aitaren eta apezaren arteko solasa. Baina gaztelaniaz idazten ziren agiriak, eta abadeak berak esandakoa ez zen zerbaiten zuzentasuna neurtu beharrak bakarrik bihurtu zuen aipagarri euskara bataio-agiri hartan. Guri lekukotasun polita eskainiz, batetik, baina aldi berean herritarren berezko hizkuntza zena dokumentuetan agertzearen ezohikotasuna azpimarratuz.

Lekukotasunaren albistea Olloko apaiz den Enrique Marturet jaunari zor diot. Bertako apez etxean daude egun herriko eliza-liburu zaharrak. Hona ekarri dudana Iruñeko Elizbarrutiko Artxiboan dagoen kopia da.

Ollo, 1743

Egin klik handitzeko

Hona hemen testuaren zatirik interesgarriena:

‘A veinte y ocho de Henero de mil setecientos quarenta y tres bautize Yo el Abbad infras[cri]to a Juliana Antonia, y Maria Antonia de Ochoa sub condicione hijas de un parto y legitimas de Juan Josseph Ochoa, y Juana Baptista de Roncal dueños dela Cassa llamada de Juanarena deeste lugar siendo Padrino Juan Antonio De Irissarri bezino de este Lugar, quien quedo advertido del parentesco y obligaciones de Padre espiritual, y el motivo de haver hecho Yo el bautizo o hechar la agua debajo de condicion fue porque alle     [= hallé] adichas criaturas avia bautizado su proprio Padre, quien me dijo haviendome llamado ami que creia se morian d[ic]has criaturas, y que aunque avia una muger presente no quiso admitir el bautizarlas diziendo, q[ue] era mas el hombre, que la muger y examinandole al d[ic]ho Padre como dijola forma y palabras, me respondio que fueron estas en idioma Vulgar: Nic bataiacen zaitut, Aitaren, eta Semearen, eta Espiritu Sanduaren izanean (sic) amen.’

El texto que acompaña a estas líneas pertenece al primer libro de bautizados de la parroquial de Santo Tomás, en Ollo. Es poco frecuente que este tipo de libros aporten testimonios del uso de la lengua vasca en su entorno, a pesar de que -como el propio ejemplo ilustra- el euskera era lengua absolutamente usual en el siglo XVIII (en realidad hasta mucho más adelante, como comenté aquí) en todo en valle de Ollo. El hecho de que Juan Josseph Ochoa bautizara él mismo a sus hijas recién nacidas al creerlas en peligro de muerte movió al abad Juan Martín de Irisarri a consignar literalmente la fórmula ‘en lengua vulgar’ de la que se valió el ollotarra, posiblemente la única que conocería para aquella situación.


Euskararen lekukoak: OLLARAN

Ollaran mapaAndia, Satrustegi eta Sarbil mendilerroek inguratutako ibar txiki bezain ederra da Ollaran, Arakilen hegoaldean dagoena, Lizarrako merinaldearekin mugakide. Lotura estua (izan) du Ollaranek euskarari luzaroago eutsi dion Arakil inguruarekin: ollotarrek-eta mendiz egin dute Urritzolarako bidea oso berandura arte; hainbat arakildar ezkondu izan da Ollaranera (eta alderantziz). Irurtzungo azokak indartu baino ez zuen egingo lotura hori. Beste hainbat lekutan bezala, isila eta era berean bortitza izan da Ollarango mintzoaren desagerpena: arrastorik utzi gabe utzi gintuzten haraneko azkeneko euskaldunek duela ez horrenbeste, XX. mendea aurrera zihoala, baina azken hamarkada hauetako bilketa eta ikerketa ahaleginetara (ia) iritsi ezinda. Eta gaur egun oso aspaldiko gauzatzat dute Ollarango euskara Senosiain, Ollo edota Ultzurrungo adineko askok, duela hiruzpalau mendeko gauza balitz bezala (hau joan den hilean bertan entzun nion haraneko pertsona bati), umetan azken euskaldun haiek ondoan izan zituztela jakin gabe. Ezaguna da hondar hiztunek 1920ko hamarkadara arte behintzat iraun zutela; muga hori luza daitekeela erakutsi nahiko nuke sarrera honetan, eta horrekin batera, Joxemiel Bidador zenaz oroitu, ollarandar askok bene-benetan estimatzen baitzuten horren goiz joandako ikertzaile iruindarra.

  • 1562. ARTETA. Herriko bi bizilagunen arteko ika-mika sortu zen, Nafarroako Artxibo Orokorrean gordetako prozesu batean irakur daitekeenez. Elizan aurrerago esertzea edota besteek baino lehen Jauna hartzea, botere erakusgarri zen neurrian, liskar iturburu ere gerta zitekeen. Egun batez, eskaintzak egiterakoan, Joan Migel Irisarrik denen aurretik abiatuta ordura arteko usadioa aldatu nahi izan zuelarik, el acusante al tiempo dixo al dicho Yrisarry en bascuençe, joan çaran bayno len joan alçinatean, que si podia yr antes que fue…

    Haranaren mendebaldean dago Arteta.

  • 1587. Gasteizeko apaizgaitegiko zerrenda ezagunean, bascongado izenburua duen herri multzo barruan ageri da, ingurune guztia bezala.
  • 1593. Haraneko senar-emazte batzuei gaztelaniaz irakurri zieten Iruñean sententzia bat, eta ulertarazi, aldiz, en lengua bascongada que es su propio lenguaje por no entenderseles romance.
  • 1598. SALDISE. Bisitatzaileak gazteleraz utzitako aginduak herritarrei jakinarazi zizkien erretoreak meza nagusian, leyendoles en romançe y despues declarandoles en bascuençe, ques su lengua natural.
  • 1612. SALDISE. Ordukoan ere en la propia lengoa que ellos acostumbran jakinarazi zituzten aginduak.
  • 1628. SALDISE. En bascuence ques su propia lengua adierazi ziren.
  • XVIII.m. hasiera. Juan Camargo apezpikuak haranera egindako bisitaldian agindu zuen que el abad y sus subcesores cumplan con la obligación de explicar el Santo Evangelio, leyendo cada vez un capítulo correspondiente al día, inter missarum solemnia, por el catecismo romano del P. Eusebio de Nieremberg, explicando aquel brevemente en lengua bascongada.
  • 1765. SENOSIAIN. Bikarioak parroki liburuetan idatzi zuenez, Certifico…aver dado en lengua vulgar a entender a los Feligreses de dho Lugar de Ollo irakurritako gaztelaniazko idazki baten edukia.
  • 1777. OLLO. Urte hartakoa da -Garizumakoa, hain zuzen- Martin Jose Markotegiren sermoia. Goñin jaiotako Markotegik Olloko biztanleei irakurritako doktrina testu batzuen multzoa da, izatez, sermoi hori.
  • 1780. Abartzuzako Ramon Muzquiz hartu zuten mediku Ollaranek eta Goñerriak. Sendagilea ez zen euskalduna, eta bazuten haran biek idatzizko arau bat que prebiene haya de ser vascongado el medico que se condujere, baina salbuespen gisa abartzuzarra kontratatzea erabaki zuten.

    Ollo herrian, duela 80 urte eskas, adinekoek ez omen zekiten doktrinarik gaztelaniaz.

  • 1785. OLLO. Urte hartan jaio zen Carlosena etxean Juan Manuel  Sarasa, lehen karlistaldian liberalen aurka aritu zen buruzagietako bat. 1856an hil zen. Euskalduna zela Agosti Xahori esker dakigu; halaxe idatzi zuen  Voyage en Navarre pendant l’insurrection des basques liburuan.
  • 1790. OLLO. Herriko artxiboan dagoen Plan Beneficial izeneko testu batean, apaizik gabe gelditutako parrokia eta gainerako benefizioak eskuratzeko eskatzen zituzten baldintzak zein ziren irakur daiteke. Ezinbesteko baldintza zen euskaraz jakitea: que finalmente las Abadias Vicarias y Beneficios comprendidos en este Valle de Ollo, deberan recaer en quien posea el idioma bascongado por ser el que como natural usan sus abitantes…
  • 1804 . OLLO. Zizur Nagusiko apaiz lagunkide izendatu zuten Juan Antonio de Sagues ollotarra euskalduna zen (es bascongado); ez, ordea, euskara erabili zale. Zizurko apaizak salatu zuenez,  Sagues herrian doktrina azaltzen saiatu zenean, ha sido en romance, con poco o ningun fruto de los feligreses que se hallan habituados al bascuenz. Elizgizon ollotarrak, bere burua zuritze aldera, urteen joanean ama-hizkuntza kamustu izana argudiatu zuen; erosoago zebilen gaztelaniaz, euskaraz baino.
  • 1817. Erret-kontseiluko tribunalaren ordezkari zen José Mª Arrieta komisariak haran honetako hainbat lekukoren deklarazioak entzun behar izan zituen Napoleonen aurkako gudari buruzko auzi bat zela eta. Lekukoei beraiek esandakoa irakurri ostean, euskaraz ulertarazi behar izan zien (doy fee haberle dado a comprender en su lengua bascongada esapideaz edo antzeko batez baliatzen zelarik deklarazio idatzietan).
  • 1832. EGILLOR. Santiago Aramendia Egillorko apaiz bihurtu nahian zebilen. Elizbarrutiko agintariek ez zuten izendapena begi onez ikusi, arestian aipatutako 1790eko Planak emandako arrazoiagatik: Aramendiarentzat arrotza zen euskara, indispensable para el completo desempeño de las cargas parroquiales. Azkenean, baldintzapean hartu behar izan zuen kargua: urtebeteren buruan euskaraz gai zela frogatu beharra ezarri zioten.
  • 1863. Bonaparteren mapan, euskararen eremu barrenean dago Ollaran. Kolore ilunez gainera, euskara oraindik gehiengoaren hizkuntza zela adieraziz. Printzeak utzitako oharren arabera, euskaraz lautik hiruk-edo jakingo zuela pentsa daiteke. Agian hasia zen ordurako transmisio-etena gazte batzuen artean, baina oraindik haur euskaldunik izango zirela ziurta daiteke nire ustez.
  • 1878. Asociación Éuskara delakoaren ekimenez prestatutako galdetegi ezagunean. Oltzako bizilagun batek finkatu zuen zein zen eskualdean euskarari ongi samar eusten zioten eta neurri handi batean galduta zuten herrien arteko muga. Ollaran osoa zegoen euskara oraindik con bastante generalidad gordetzen zuen lurralde horren barnean.
  • 1865-1885. Urte horietan zehar jaio bide ziren Ollarango mintzoa etxean jasotako azken hiztunak. Datua Urritzolako Juan Bautista Etxarreni zor diogu (egun Arakilgo azken euskaldun zaharra den Ignazio Etxarrenen aitari, alegia); 1980 aldera bildu zuten Josu Tellabidek eta Koldo Artolak, Euskal Herriko Atlas Etnolinguistikorako lanean ari zirela. Bertatik bertara ezagutu ahal izan zituen 1900ean jaiotako Juan Bautistak Ollarango azken euskaldun haiek. Ondoren esango dena, nire ustez, datu honekin bat dator.
  • 1904. ANOTZ, SALDISE, ULTZURRUN, OLLO. Elizbarrutiko Guía estadística delakoan bertako apaizek baietz erantzun zioten ¿Se habla vasco? galderari. Gainerako herrietan (Beasoain-Egillor, Iltzarbe, Arteta, Senosiain) ezetz erantzun zuten. Senosiaingo ‘no‘ hori, esaterako, kolokan dagoela ematen du ondoren etorriko dena ikusita.

    Senosiainen bazen oraindik euskaldunik gaur egungo adinekoen haurtzaroan.

  • 1922-25. OLLO. 71 urteko Francisco Ollacarizqueta elkarrizketatu zuten Erizkizundi Irukoitza izeneko inkestan ibarreko euskara jasotzearren. Iruñean bizi zen ollotarra zen. Herriko azken euskalduntzat hartu izan da urte haietan bertan hil omen zen gizon hau, eta apenas euskara pittin bat zekiela esan ere bai. Lehen baieztapena bederen zalantzan jartzekoa iruditzen zait, beste datu batzuei begira.
  • 1929. OLLO, SENOSIAIN. Bi herriotako orduko apaizak Aingeru Irigarairi adierazi zionez, adinekoak euskaldunak ziren; apaiz honek, erdalduna izanik, euskarazko katixima bat eskuratu behar izan zuen Garizuman pertsona hauei ohiko azterketa egiteko. Besteak beste, Joxemiel Bidadorrek bildu zuen albistea, Fontes aldizkariaren 60. alean (1992). Doktrina esateko euskararen beharra zuten haiek azken belaunaldi euskalduna izatea eta haien atzetik inork euskararik ez jakitea ez zait oso sinesgarria iruditzen.
  • 1941. SENOSIAIN. 71 urte zituela hil zen Manuela Goikoetxea senosiaindarra; emakume hau euskalduna zen. Gurasoak, bera bezala, herrian bertan jaioak ziren. Senosiain eta Olloko adineko batzuek gogoan dute oraindik Manuela, eta bere ondorengoek -gainerako herritarrek ez bezala- (bir)amonaren euskalduntasunaren oroitzapena ere gorde dute. Horrela ezagutu dut Aurora San Martin birbilobari zor diodan datua. Arestian aipatutako azken belaunaldi euskaldunekoa izango zen seguruenera ere Goikoetxea anderea; baina adinari, heriotza-urteari, eta Juan Bautista Etxarrenek emandako argibideei begira, litekeena da nire ustez haraneko azken-azken euskaldun zaharrak urte  batzuk beranduxeago desagertu izana.

Ollaran gorrizEl valle de Ollo, al sur de Irurzun, en la frontera entre la Merindad de Pamplona y la de Estella, sirve como muestra de tantos otros que terminaron de perder su lengua original en un pasado notablemente cercano pero que sufrieron una pérdida tan abrupta como silenciosa: aunque los mayores actuales del valle llegaron a convivir con la última generación de vascoparlantes, la invisibilidad social que caracterizó al habla de Ollo en la fase previa a su desaparición total, cuando el euskera de aquellos que lo conocían dejó de escucharse en la calle, provocó que quienes bien pudieron ser en más de un caso nietos de euskaldunes tengan hoy a la lengua vasca por algo ajeno a sus pueblos desde hace muchísimo tiempo. Los datos son tozudos y muestran lo contrario. El euskera no sólo vertebró la vida del valle desde que los archivos nos dan noticia del mismo (y desde antes) sino que acompañó a sus gentes hasta bien entrado el siglo XX. Los testimonios más tardíos que se han recogido hasta hoy hacen referencia a la década de 1920. En esta entrada he apuntado que se puede extender la pervivencia del habla propia al menos hasta la década de 1940. No es en absoluto impensable que incluso más allá; bien podría haber hoy mismo en el valle personas capaces de confirmar este extremo.


Markotegi, Martin Jose (1734-1814)

Goñi herrian jaiotako elizgizona, bere jaioterrian abade ez ezik euskarazko predikugile ere izan zena.

Goñi2

Goñi, Markotegi osaba-iloben jaioterria, euskalduna izan zen 1930eko hamarkadara arte.

XVIII. eta XIX. mendeetan zehar guregana heldu diren euskarazko sermoi asko eta asko idatzi ziren Nafarroan zehar; hizkuntza dagoeneko galdu duten hainbat herriren euskalduntasunaren lekuko, edota erabilitako mintzoaren arrasto interesgarri dira haietako hainbat; baina sarritan umezurtz iritsi dira sermoiok guregana, haien sortzaileen izenak betirako galduta edo orain arte behintzat ezin jakinik. Ez da zorionez horrelakorik gertatu 1777. urtean Ollo herrian esandako batekin. Endrike Knörr zenak ezagutarazi zuen aurrenik (1992) Ollaranen erabilitako testua, eta -beste hainbatetan bezala- Aita Franzisko Ondarraren lan arretatsuari esker ezagutu ahal izan dugu hobeto izen bereko Markotegi osaba-iloben nondik norakoa. Bi izan baitziren Goñi herriak emandako Markotegi abizeneko apaiz eta idazleak, nahiz eta ni hemen osabaz baino arituko ez naizen, huraxe izan baitzen euskarazko lekukotasuna utzi ziguna.

Markotegi osaba, iloba bezalatsu, Martin Josef izenaz bataiatu zuten Goñin. 1734ko azaroaren 24an jaio zen, gurasoak Martin Markotegi eta Maria Migel Beraza zituelarik. Goñitarrak ziren guraso biak. Lau egun beranduago hartu zuen bataioa.

Sendotza 18 urterekin-edo harturik, 1755ean tontsuradun bihurtu eta 1762ra bitartean osatu zituen apaizbideari dagozkion urratsak. Gaspar Miranda eta Argaiz gotzain errioxarraren eskutik iritsi zuen apaizgoa Markotegik 1762ko otsailean. Ez dakigu, tamalez, zein izan ziren urte haietan egindako ikasketak.

Zeligueta2

Zeliguetako gaztelua, Ibargoitin. Bertan izan zen Markotegi 1760ko hamarkadan.

Apaiz bihurtzerako zenbait onura jasota zegoen goñitarra. 22 urterekin (1756) Aizpun herriko sakristau izendatu zuten; bost urte beranduago, 1761eko udan, Zeligueta herriko bikariotza eskuratu zuela ematen du. Aizpun sorterri ondo-ondoan zuen; ez, aldiz, Ibargoitiko Zeligueta. Ibargoitira egin bazuen, ordea, ez zen luzarorako izan; 1765ean Goñiko parroko Don Pablo Amezketa hil zelarik, Markotegi zebilen beharbada behin-behineko apaiz, eta edonola ere huraxe aurkeztu zuten herritarrek, eta baita aukeratu ere, ondorengo bikario. 1765eko maiatzean eskuratu zuen goñitarrak ofizialki sorterriko parroki ardura. Handik aurrera, heriotzak harrapatu arteko urte luzeak herrian eman bide zituen.

Goñiko abade zelarik prestatuko zuen beraz 1777an Ollo herrian irakurritako testu bilduma; edo, zehatzago hitz eginez, testu bilduma baino, bost zatitan banatutako hogei bat orrialdetako testu luzea. Aitortzari buruzkoa da Dulantziko komentu batean agertutako  idazkia, eta zati bakoitza Garizumako igande batean irakurtzekoa izango zen, kristau doktrina eliztarrei gogoratzeko-edo, sermolari nagusiaren predikuaren aurretik. Litekeena da Markotegiren zeregina gorde diren doktrinatxo horiek irakurtzea izatea, eta ondoren besteren batek guregana heldu ez diren sermoi nagusiak esatea.

Ollarandik horren hurbil jaiotako Markotegi goñerritarrak ollotarrei hitz egin zienean inguru hartako euskara erabiliko zuela pentsa liteke. Azken batean, ez zen alde handirik izango Goñerritik Ollaranera, eta 1777 aurreko 21 urteetatik 17 Goñerrian emana zen, bai Goñin, bai Aizpunen. Egia da, ordea, Iruñetik Zangozarako bidean dagoen Zeliguetan izan omen zela ia lau urtez; eta Goñerritik Ibargoitira gehixeago aldatuko zen mintzoa. Nolanahi ere, Markotegiren euskaran inguruan jasotako lekukotasun garaikideekin bat datozen ezaugarri asko agertu arren, baditu, halaber, bere jaioterriko mintzoari arrotzak zaizkion hainbat:

Esan erabiltzea, eta ez erran: ‘ta ala dio Marcancio essaten den autorebatec…’

Beste erabiltzea, eta ez berze: ‘bada esta besteric importazen baizic arquizea Jangoicoaren gracia…’

Duzu-rekin batera, gutxienik Ergoiengo kutsua (urrunagokoa ez bada) duen dezu: ‘essan zadazu becatu mortalic eguin duzu dela obras, dela deseos?’ ‘O nere christaua, naidezu ongui examiñatu zure conciencia?’

Azken batean, behinolako nafar hizkerak nahiko genukeen bezain ongi eta zehatz ezagutzen ez ditugun arren, Markotegiren hizkerak ez du Goñerriko euskara garbitzat hartzeko sinesgarritasun osorik eskaintzen. Iñaki Caminoren esanetan, Markotegiren idazkiak ez du dialektologia egiteko balio, arreta handiz hartuta ez bada.

Hil baino askoz lehenagotik gaixorik bizi izan zela ematen du. 1796-97 urteetako sinaduretan bere eskua ongi menderatu ezinik dabilenaren zakartasuna antzeman zuen Ondarrak. Baliteke ordurako bere azken urteetan auzitara ere eramango zuen perlesi gaitzaren menpe egotea. Izan ere, 1807an abadea zegozkion lanak ezin beterik zebilela salatu zuten eliztarrek. Ordurako Markotegi ez omen zen sinatzeko ere gauza. 1808an, auzia erabaki zenean, Goñiko bikario adintsuak jaiegunetan meza esateko laguntzailea behar zuela agindu zen.

Martin Joseph Markotegi 1814ko maiatzaren 26an hil zen, laurogei urteak betetzeko hilabete gutxiren faltan zegoela. Ondoan izango zuen beharbada izen bereko iloba (1766-1843), urte haietan Goñin bertan bizi baitzen. Aralarko San Migeli buruzko erdal liburu baten egilea izan zen iloba, baina gaur arte behintzat ez da aurkitu, nik dakidala, bere eskuak sortutako euskarazko idazkirik.

Amaiera gisa, hona hemen Markotegi osabaren ahotik, duela ia bi mende eta erdiko Garizuma hartan, Ollarango kristauak bide zuzenera eramateko entzun ziren hitzetako batzuk:

Icusi zazie cherri monton bat daudela sarturic loi batean, adizen dute escopetaren tiro bat, eta icusico tuzie nola gustiac alchazen dituste buruac, eta daude ala suspenso dembora labur batean: Baña passazen da quea polvorarena, eta arroito tiroarena, eta bereala biurzen dirade rebolcazera loi artan. Cer da au? Cer izan bear du: azendu ziraden tiratu zuten tiro artas. O catholicoac, cer da au baizic egotea becataria sarturic bere torpezetaco loi artan, adizen du Jangoicoac disparazen duen tiroa zañetan ilzen da norbait de repente, adizen ditu predicadorearen izac, eta izuturic alchazen du burua: essaten duela; ez gueiago becatu eguín, cerengatíc condena naiteque: adízen du jozen direla il ezquillac: galde eguiten du nor ilda: essaten diote fulano: A niri suceditu bazequide, cer contua eman bear nio Jangoicoari: tratazen du orduan apartazea eta vizizea ongui: Baña apenas juan da Predicadorea, apenas passatu de susto difuntoarena, eta apenas passatu da quea entierroco torchaena, bereala biurzen baita lenagoco vicio gaistoen loi ziquin artara: eta orai essan bear didezu, cer eguin ciran, eguin zinduzen proposito fervoroso aiec? Azendu ezquillaren soñuarequi batean: Perijt memoria eorum cum sonitu: Bada cer admirazeco da modu onetan biurzea zure vicio gaistoetara, azenzen bazara proposito eguin duzunas? Nere christaua, proposito ematen duzunac izan bear du zure vici guzico, firmea, eta eguiescoa, eta estelezaric orla irri eguin dezaquezu zure propositoas, cerengatic faltaturic propriedade ebec dirade zure confessio gustiac gaistoac.

Olloko eliza

Olloko eliza. Hemen entzungo zuten kristau adizaleek Martin Josef Markotegiren 1777ko doktrina.

Fueron dos los párrocos de nombre Martin Joseph Marcotegui -tío y sobrino- que vio nacer el pueblo de Goñi, en la merindad de Estella, a lo largo del siglo XVIII. El mayor de los dos, que desempeñó su labor pastoral en Aizpún primero, más tarde en Celigüeta, y finalmente y durante más de cuarenta años en su localidad natal, es el autor de un conjunto de cinco ‘doctrinas’ (es decir, de textos relacionados con el cumplimiento de algún punto de la doctrina cristiana, que antecedían al sermón principal de un misionista) leídos a los feligreses de la vecina localidad de Ollo durante la Cuaresma de 1777.  Así pues, dicha prédica ha pasado a formar parte de la apreciable nómina de textos relacionados de una manera u otra con el valle de Goñi que han llegado hasta nuestros días, si bien, en este caso (como en el de algunos otros escritos), y a la vista de no pocos de sus rasgos lingüísticos, se considere que el euskera empleado por Marcotegui no refleja de manera absolutamente fiel el que se debió de usar en su valle durante el siglo XVIII y hasta bien entrado el  XX.


  • RSS Jarioa – Harpidetu

  • CREATIVE COMMONS

  • Artxiboak

  • 2018(e)ko ekaina
    A A A A O I I
    « maiatza    
     123
    45678910
    11121314151617
    18192021222324
    252627282930  
  • wordpress visitors
  • Feedburner

  • Jarraitu bloga

  • Copyright © 1996-2010 LINGUA NAVARRORUM. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu