Tag: Zaraitzu

Bonaparte eta Broca: Nafarroako euskararen mugak 1870ean (I)

Bada zenbait aste agertu zirela blog honetan Bonaparte eta Broca zientzialari atzerritarrak, eta euskara ikertu nahiak bultzatuta burutu zituzten ikerketa ederrak. Garai berean egin zuten lan, nork bere aldetik eta euskara zaletasuna akuilu, hizkuntza mintzatuaren orduko mugak ikergai zituztela, besteak beste. Luze eta zorroztasunez aritu ziren biak, eta euskararen hego-mugei dagokienez behintzat ondorio berberetara heldu ez baziren ere, behinolako hizkuntza-egoera ezagutzeko urrearen balioa duten lekukotasunak utzi zizkiguten; ezin inola ere haien ekarpena merezi bezainbeste eskertu. 

Broca 1875 Nafarroa

Nafarroako euskararen mugak Paul Brocaren mapan (1874). Hurbilagotik ikusteko egin klik irudian.

Bonaparte Nafarroa

Nafarroa ingurua Bonaparteren mapan (c. 1870). Hurbilagotik ikusteko egin klik irudian.

Erabateko luxua izanik (eta gauza berria ordura arte euskararen historia ezagunean) horren maila handiko bi aditu une berean euskararen mugen inguruan jardun izana, galdera bati erantzun nahi dio sarrera honek: zer nolako irudia osatzen dute, bata besteari gehituta, Bonapartek eta Brocak Nafarroako euskararen orduko mugak ezagutzeko utzi zizkiguten argiek? Ekialdetik hasita, Iruñerrira bitarteko eremuan jaso eta erregistratu zutena aipatuko dut lehendabiziko zati honetan.

Nafarroako ekialdea: Erronkari-Zaraitzuetan euskara atzeraka (Eta are ekialderago?)

Burgui - Vista del pueblo.preview

Burgi

Ez ziren bat etorri Bonaparte eta Broca Erronkari haranaren egoera deskribatzerakoan. Napoleonen ilobak euskalduntzat jo zuen beti ibar osoa 1860ko hamarkadan zehar, bere laugarren bidaian lurraldea ezagutu aurretik; baina bazekien erronkariera higatzen hasia zela ere. 1864an Burgiri buruzko iritzi kontrajarriak jaso zituela idatzi zion Etxenikeri: ez zekien euskara burgiar gutxi batzuen mintzaira zen edota herritar askotxorena. Bazekien, bestalde (1865), Erronkariko herri batzuetan behintzat euskara gaztelania bezainbeste mintzo zela. Baina derrigorrezkoa zuen printzeak harana bisitatzea, Nafarroako hainbat eskualdetako doktrina-itzulpenak eskuratu ahala lehentasun bihurtu zitzaiolako lortu ezinik zebilen erronkarierazko bertsioa. Bruno Etxenike bera eta Claudio Otaegi lagun hartuta, beraz, horrenbeste erakartzen zuen euskara hura mintzo zen lekuan bertan ikertzeko aukera izan zuen printzeak 1866ko martxoan.

Bidankozen, hotzaren hotzez, Erronkarirako neguak Bonaparte gaixotu ere egin omen zuen arren, “elurrez betea, eta amildegi, hartz eta otsoek inguratua, baina gutxitan ikusi bezain jende abegikor eta adimentsukoa” zen lurralde hark ikaragarri aberastu zuen, bere eskutitzetan antzeman daitekeenez. Entzun zuen euskararik Burgin; baina gazte ez zirenek osatu gutxiengo bati bakarrik. Ohiko zorroztasunez irudikatu zuen hori bere mapan; euskaldunak, ziren, artean, ibarreko herri guztiak.

Erronk mapa

Erronkari ibarra

Bestelako albisteak utzi zizkigun Brocak. Bere mapan erabat erdaldunduta ageri dira Burgi eta Garde, euskararen mugatik at. Gaztelania baino ez zen han mintzo jaso zituen txostenen arabera; gainerako herrietan, aldiz, bi hizkuntzak omen zekizkiten.  Euskara apalduta egon arren printzeak are Burgin ere bertatik bertara entzun ahal izan zuenez ez du ematen Brocaren datua kontuan hartu beharrekoa denik.

uscarres01

Uskartze, Zaraitzuko hego-muturrean

Zaraitzun ere, nahiz eta bi ikerleek itxuraz antzeko mugak ezarri,  bada Bonaparteren ondorioak hobesteko argudiorik. Hala eta guztiz ere, okerreko albisteak jaso zituen hasiera batean: 1864an Sartzetik Uskartzerainoko herri guztiak erdaldunak zirela uste zuen, eta aldiz, euskaldunak ziratekeela handik hegoalderako guztiak Bigotzari eta Gazteluberrira bitartean. Ez zekien, artean, aspaldi erdaldundutako eremua dela hura. 1866ko bidaian ikusi ahal izan zuen egia bere begiez; Arrakasgoiti, Galoze eta Izitze ziren euskararen hego-muga, lehendabizikoan euskara gibelera zihoalarik. Uskartze (Zaraitzuko azken herria) ez zen ordurako euskaldun; hizkuntza umetan ikasi eta ordurako norekin hitz egin ez eta ahaztuta zuen adineko emakumearen lekukotasuna utzi zigun Bonapartek; ez zuen beraz herria euskalduntzat jo. Horregatik ez da sinesgarria Brocaren bertsioa: girondarrak, euskararen muga handik oso gertu ezarri arren -hiruzpalau kilometro baino ez- Uskartze eta are Ustaize ere jo zituen euskalduntzat. Nekez izan zitekeen egia, badakigulako 1605ean, ia hiru mende lehenago, herri erdalduna zela Ustaize, eta hiru kilometro eskasera dagoen Uskartzeko biztanleek nola-halako gaztelania zerabiltela -baina gaztelania, azken batean- hegoaldeko auzoekin harremanetan jartzeko.

anso

Anso (Huesca). Brocarentzat aspaldiko mendeetan erdaldun.

Zaraitzu eta Erronkariz haratago, hegoaldera eta eguzki aldera, Salvatierra eta Anso inguruak daude. Oso gutxi dakigu eremu horien balizko euskalduntasunaz. Toponimiaren nondik norakoak euskara Anson Aro Modernora heldu bide zela iradoki arren, hori ziurta dezaketen toponimiaz landako frogak falta zaizkigu. Brocak zein Bonapartek pausatu zuten begirada Huesca eta  Aragoiko lurrotan, baina ez modu berean. Honako hau idatzi zuen girondarrak Sur l’origine et la répartition de la langue basque lanean: Ez dago inolako frogarik gurearen aurreko mendeetan Anso ibarra nafarra izan dela edota euskara mintzatu dela erakusten duenik. Euskararen muga hau, beraz [Erronkari-Anso] oso aspaldikoa da; zilegi da pentsatzea erromatar garaikoa dela. Ez zen printzea horren ziur egongo: 1864an Huesca edo Zaragozako mutur horretan euskaldunik geldituko ote zen galdetu zion Etxenikeri. Bistan da, mapari begira, urdazubiarrak ez zuela horrelakorik topatu.

Brocnaparte 1

Pirinio aldea: Bonaparteren muga (1870, gorriz) vs. Brocarena (1874; urdinez; hurbilketa proposamena). Berdez inguraturik, euskal eremuan sartu-ez sartu zalantzazko direnak. Brocak muga finkatzeko ustez aztertu zituen herriak, azpimarratuta. Hurbilagotik, irudian klik eginez.

Irunberri-Agoitz ingurua: hizkuntza gero eta makaltzenago.

Irurozki

Irurozki (Urraulgoiti): bazuen oraindik euskara pixarrik Brocaren arabera; Bonapartek, hala izatera, ez zuen aintzat hartu.

Mendebalderago, eta Irati arrorantz goazela, Urraul-Longida ingurua dugu. Hego-mendebaldera, aldiz, Itzagaondoa eta Ibargoiti. Eskualde honetan ere nahikoa bat etorri ziren Bonaparteren eta Brocaren ondorioak. Ez guztiz, ordea. Bonapartek adierazi zuenez ihesian zihoan euskara Urraulgoitin barrena, eta Adoain-Ongoz-Lareki lerroan ezarri zuen hizkuntza-muga. Jakina den bezala, herri batean euskara zekiten apurrek erabili ere ez bazuten egiten (s’il ne conserve même pas un souffle de basque, esango zuen berak), mugatik kanpo utzi ohi zuen ikerle handiak herri hura eta ez zuen aintzat hartzen. Egon zitezkeen beraz euskara galtzear ziren herrixka zenbait hegoalderago ere. Bat letorke hori Brocaren datuekin, honek Bonaparteren muga-ertzean baina kanpoaldean zeuden Eparotz, Irurozki eta Santsoainen oraindik euskaraz bazekitela jaso zuelako. Zabaltza eta Imirizaldun, ordea, ez; ezta are urrunago diren Berroia eta Ripodasen ere. Irudi koherentea eskaintzen digute bi irakurketek: higatzen ari zen zeharo euskara Urraulgoitin, hegoaldetik iparralderantz. Urraulbeitin, aldiz, Bonapartek kontuan hartu ere egin ez zituen pixarrak geratu zitezkeen Santsoain-Artieda-Grez inguruan: horiexek ageri zaizkigu Brocaren 1874ko mapan. Itzagaondoari dagokionez pentsa liteke Brocaren iturriek Izanotz eta Indurainen euskara entzun zutela; bi herri horiek ezarri zituen Sainte-Foy-la-Grandekoak euskararen eramu ertzean; ez dakit hego-muturreko Gergitiain ere haiekin batera bildu behar ote den. Bonapartek argitasun handiagoa utzi zuen Itzagaondoari dagokionez: Claudio Otaegi bidali zuen herriz herri 1871n ibarreko herri guztietara joan eta euskaldunik ba ote zen aztertzera. Denetan aurkitu zuen gipuzkoarrak hiztun zenbait, asko ez baina. Ibargoiti ere euskalduntzat jo zuen Bonapartek, eta esan bezala jakina da horri dagokionean zorrotz samarra izan ohi zela. Brocaren berriemaileek, ordea, erabat erdalduntzat jo zituzten Ibargoitiko Idozin nahiz Zabaltza.

izko

Ibargoitiko Izko zen Bonaparteren ustez Zangozako merinaldeko euskararen hego-muturra 1870ean. Brocak ez zuen euskalduntzat jo.

Iruñerria: euskaldun, ala erdaldun?

Broca eta Bonaparteren lanen alderdirik interesgarrienetako bat Iruñerriari buruz emandako informazioa da. Agitz emaitza ezberdinak bildu zituzten biek, baina Iruñe inguruan euskara sufritzen ari zen higadura bortitzren irudi ederra eskaintzen du bien lanaren baturak.

Oso deigarria da Nafarroako erdialdean bi mapen arteko aldea: Brocak Iruñerri zati handi bat utzi euskararen eremutik kanpo: hiriburuaren ekialde eta hegoalde osoa, eta baina Iruñe iparralde-mendebaldeko hainbat auzo herrixka ere. Ezkabarteko Azotzen, Orkoienen eta Zizur nagusian euskararik oraindik bazela jaso zuen. Ez ordena Eguesko Elian eta Esteribarko Irotzen (!), Uharten, Artikan eta Barañainen. Horren arabera finkatu zuen Iruñerri inguruko hizkuntza-muga, hiriburuari itzulinguru egiten ziona.

Ez da dudarik gibelka zihoala euskara Iruñerri hegoaldean, baina Brocaren datu horien zuzentasunaren aurkako argudio franko eman daiteke Bonaparte baliatu gabe: Lázaro Ilundain noaindar euskalduna (1810-1890), Eguesen euskaraz sermoi esaten ibilitakoa; Irigaraik Eguesen bertan, Elian, bildutako euskara apurrak (1935); Badostaingo Aramendia etxera ezkondutako Francisco San Martin ibirikuarraren seme zaharrenak (24 urte 1821ean) euskara baino erabiltzen ez zuela, biztanle gehienek ordurako gaztelania bazekiten arren; 1943an hildako Faustino Erro, Joxemiel Bidador zenaren esanetan Zizurko hondar euskalduna izan zena… Bazen oraindik euskararik Iruñe inguru osoan 1870eko hamarkadan, Brocaren mapak jaso ez bazuen ere.

arre

Arre (Ezkabarte): Ultzama ibaia. Hasiera batean ez zuen Bonapartek uste herrian euskara entzuten zenik. Iritziz aldatu zen beranduago.

Ez zen alabaina erraza izango hiriburu inguruaren egoera konplexua behar bezala argitzea (12.000 biztanle 1850ean; 30.000 1900ean) eta euskara edonon berezko ba ote zen ala ez erabakitzea; lanak eman zizkion Bonaparteri ere Iruñe inguruko euskararen irudia osatzeak. Hainbat aldiz aipatu zion Etxenikeri bere kezka. 1860ko hamarkada hasieran hiri buruzagiaren ondo-ondoko herri-auzoak erdaldun zirela uste izan zuen, ez zela haietan euskararik erabiltzen eta ez zutela horrenbestean inolako kolorerik merezi. Berriozabal edo Sorauren zeuzkan salbuespentzat, haietan biztanle batzuek oraindik euskara egiten zutelakoan. Halaxe jaso zuen, nonbait, 1857ko bidaian: Berriozabalen gaztelania zela nagusi, baina bazela oraindik euskararik ere.

Antza denez, Orikain eta Olabe ere artean euskaldunak zirela iritzita amaitu zuen printzeak 57ko itzulia. Baina Arre, Atarrabia eta Burladan euskararik entzuten ez zela uste izan zuen luzaroan.

Auzia, nolanahi ere, ez zegoen erabat argi ikerlearentzat, eta 1864an zehar behin baino gehiagotan estutu zuen Bonapartek Etxenike leiala datu zehatzak eskura ziezazkion. Bistan da bazuela euskarak bizitasun arrastorik behintzat aurrez aipatu herrietan, eta baita Iruñerriko gainerakoetan ere, azkenean eskualde oso-osoa bildu baitzuen ikerleak bere mapara, uharte moduan erdaldun utzitako hiriburua alde guztetatik inguratuz. Iruñea bera guztiz erdaldun ote zen horrenbestez ordurako?

(bigarren zatian jarraitzeko)

Broca & Bonaparte - Nafarroako erdialde eta Iruñerria

Nafarroako erdialdea: Bonaparteren muga (1870, gorriz) vs. Brocarena (1874; urdinez; hurbilketa proposamena). Berdez inguraturik, euskal eremuan sartu.ez sartu zalantzazko direnak. Brocak muga finkatzeko ustez aztertu zituen herriak, azpimarratuta. Hurbilagotik, irudian klik eginez.

KulturaZientifikoa_1_Jaialdia_banner

                                                                    Sarrera honek 1. #Kultura Zientifikoa Jaialdian parte hartzen du


Nafarroako euskal mintzoen egungo mugak (I)

Aski gauza ezaguna da azken mende hauetan Nafarroako euskararen hedadurak nabarmen egin duela atzera. Gibeleratze hori ez da oraindik gelditu; zenbait haranetako hizkerak itzali egingo dira datozen urteotan, haien azken hiztunekin batera. Egia da duela ehun edo berrehun urte, esaterako, herri bateko azken euskaldunak hiltzerakoan euskara bera desagertzen zela herrien bizitzatik, eta egun, lehen ez bezala, bertako mintzoa galtzear diren lekuetan izan ohi dela gazte euskaldunik; baina ezerk ezin du osatu desagertutako mintzo batek uzten duen hutsunea.

Nik dakidanaren arabera bertako euskararen hego-mugan dauden Nafarroako eskualdeen egoera zein den laburbilduko dut, ekialdetik hasita eta mendebalderantz. Gaur hasi eta ondorengo sarrera batzuetan osatuko dut, Nafarroa erdialde eta mendebaldeko albisteak emanez. Ez da beraz euskara mintzatuaren bizitasun-mugaren kronika, arkeologia linguistikotik askoz ere hurbilago dagoen zerbait baizik: tokian tokiko mintzamoldearen hiztun bat bederen baduten herrien aipamena.  Biziki eskertuko dut  oker eta hutsuneak konpon ditzakeen edozein irakurleren ekarpena!

Aburregina

Abaurregaina (Aezkoa), Nafarroako euskal mintzoen ekialdeko muga

ZARAITZU: XX. mendean zehar galbidean jarritako ekialdeko nafarra gorde zuten azken euskaldun osoak XXI. mende hasierako urte hauetan joan zaizkigu, eta baita luzaroan erabili gabeko euskara aski higatuta zuten beste zenbait euskaldun pasibo ere. Esaterako, Aitor Aranari Zaraitzuko Hiztegia osatzen lagundu zion Antonia García espartzarra 2002an hil zen, legazpiarraren lana argitaratu eta handik gutxira. Haren atzetik euskara nola edo hala gordetako muga-hiztunen bat baino ez omen zen Espartzan gelditu (2009an hildako Lucas Senberoiz, esaterako). Antonia Garcíaren aurretik zendua zen Jaurrietako Salvador Karrika (1903-2001), herri bereko Mari Kruz Esarte baino bi urte lehenago, eta Jabiera Urralburu bezalako beste hainbat ere joan ziren bezala. Ordurako ahaztua zuen euskara zaharraren zaharrez Otsagiko Pedro Juan Zokok; Teófilo Eseberrik ere (1918-2002) oso higatuta zuen bere azken urteetan behinola ikasitako euskara zaraitzuarra. Urte hauetan utzi gaituen Koldo Artolaren azken berriemaileetako bat Inocencia Andueza oronztarra izan da (2011n). Ordurako Arbasoen euskara zaharraren pixar batzuk gorde dituen adin handiko zaraitzuarrik bada oraindik (gero eta gutxiago) haranaren iparraldean; denetan aipagarriena Ezkarozeko Trinidad Hualde da. 85 urteko gizon honek euskarazko hainbat hitz, esaldi eta bestelako ditu gogoan, eta azken urteotako bilketa lanetan laguntzaile ere izan da, baina ezin omen da euskaldun osotzat hartu. Begi bistakoa da beraz Zaraitzu Nafarroako euskal mintzoen mugatik kanpo gelditu dela gaur.

AEZKOA. Bertako euskara XX. mendearen lehen erdian gainbehera etortzen hasi zenetik, haraneko erdigunetik -edota errepide nagusitik- bazter zeuden herriak izan dira, oro har, betidaniko euskarari hobeto edota beranduagora arte eutsi diotenak. Bederatzi herrik osatzen dute Aezkoa; horietatik bitan, Garaioan eta Abaurrepean, ez da aspaldi honetan euskaldun zahar aezkoar bakar bat ere. Ariben badago bat, baina bertara ezkondutako ariarra da; gainerakoan arestiko bi herrietan baino are lehenago ahuldu zen euskara haranaren ardatz eta bidegurutze izandako Ariben. Orbaran euskaraz zerbait dakiten bi anaia bizi dira, baina ez dira euskaldun osoak, antza denez.

Hiriberri (Aezkoa)

Hiriberri (Aezkoa)

Gainerako bost herrietan, gehiago ala gutxiago, bada oraindik aezkera gorde duen adineko hiztunik: Orbaiztan euskaldun zahar gutxi batzuk daude; tartean haraneko euskara garbia baino gehiago mugaz bestaldekoarekin nahasia dakienik ere bai, alde bateko eta bestekoen arteko harremanen ondorioz. Garralda, Aria, Hiriberri eta Abaurregainan (azken hiruretan batez ere) aezkera garbia eman dezakeen hiztun andanatxo bat dago. Arian eta Hiriberrin arestian aipatutako ‘isolamenduak’ eragin bide du euskararen iraupen luzeago hori, bi herriak Aezkoako iraganbide nagusitik urrunxko egonik. Abaurregaina errepide horretan bertan dago, baina haran muturrean egoteak eta bere inguruneak berak (1000 metrotik gora dagoen Nafarroako herri bakarra da) erraztu ahal izan dute isolamendu hori.

ARTZIBAR: duela hogeita hamar urte ere oso euskaldun gutxi geratzen ziren Aezkoaren hegoaldean den haran honetan. Aitor Aranak Artzibarko Hiztegia prestatzeko taxuzko berriemaile bakarra topatu ahal izan zuen: Soledad Arbonies andere hiriberritarra, 1920an jaioa eta gaztarora arte euskaraz hitz egin zuena. Tafallako zahar-etxe batean bizi zen ordurako Soledad, eta hala bizi da oraindik ere, 2013ko otsail honetan. Ezin euskaldun osotzat hartu, baina berari esker bildu ahal izan zituen Aitor Aranak Agoitz iparraldeko haran honetako euskararen hainbat xehetasun eta mila hitz baino gehiago. Artzibarko mintzo zaharraren azken gordailu xehea delakoan nago.

ORREAGA eta AURITZ. Inguruko Aezkoa eta Erroibarren aldean euskara lehenxeago galdutako herriak dira biak. Auritzen ez da, duela hainbat urte, bertako euskaldun zaharrik. Orreagan inguru hartako euskara emateko gai zen bakarra 1954an jaiotako Ramontxo Etxeberria zen, Labrit Multimediak ekoitzitako ‘Garaioatik Iragira, Euskara bidean’ DVDan elkarrizketatu zuten lekukoetako bat. Zoritxarrez, lan-istripu batean hil zen 2011ko abenduan.

zilbeti_gf1

Zilbeti (Erroibar)

ERROIBAR. Nik dakidanez, bost besterik ez dira 2013ko otsailean haraneko euskara txukun eman dezaketen erroibartarrak. Mezkirizko Ureta auzunean Santiago Nuin jauna bizi da, 90 urteak beteta. Gizon jator eta atsegina, inguruko azken euskaldun zahar horietako beste askok bezala hamaika grabazio eta galdeketa gogo onez eta irribarretsu onartutakoa. Lintzoainen jaiotako edadeko bi euskaldun bizi dira: lehen aipatu DVDrako Labritekoek filmatutako Inozentzio Torrea, eta aspalditik Erro herrian bizi den 80 bat urteko Santiago Presto. Zilbetin, aldiz, Anso izenekoa da euskarari eutsi dion azken etxea. Bertako jauna, 79 urteko Luis Iribarren, euskalduna da, eta baita seme-alabak ere. Haietako bat ez da euskaldun alfabetatua, dakien euskara etxekoa dela esan daiteke. Hura litzateke beraz Erroibarko euskarak duen hiztunik gazteena. Gainerako herrietan galduta dago bertako mintzoa.

Iragi

Iragi (Esteribar)

ESTERIBAR haranaren ipar muturreko lau herritan daukat nik euskaldun zaharren aditzea; Zubirin gora egin behar haiek denak aurkitzeko. Euskara arrasto gutxi batzuk geratzen dira Usitxin eta Leranotzen; hori baino gehixeago Eugin eta, batez ere, Iragin.

Usitxin Alicia Villanueva emakume euskalduna bizi da, inguruko beste hainbat bezala www.ahotsak.com webgunean ikusi eta entzun daitekeena. Ez da sortzez usitxiarra, ordea, Erro herriko alaba baizik, baina umetatik bizi da han. Usitxitik bi kilometrotara dagoen Leranotz herrixkan ere bada euskaldunen bat.

Iparralderagoko Eugin badaude hainbat heldu eta adineko euskaldun, eta han Esteribarko mintzoa oraindaino bizirik dagoela esan daiteke. Baina Iragi da zalantzarik gabe haraneko gunerik euskaldunena. Olaguerako errepidearen bazter batean ezkutatutako herri txiki-txikia da Iragi, 4-5 familia baino ez dituena, baina etxe guztiak dira euskaldunak, eta -ohi ez bezala- belaunaldi guztietako euskaldunak dituzte gainera, inguru osoan hain ezaguna den gaztetxo eta adineko euskaldunen arteko amildegia ez delarik Iragin sortu.

Orain arte esandakoak laburbilduz, azpiko mapako marrak irudikatuko lituzke Nafarroako Pirinio aldeko euskal mintzoen gaur egungo mugak. Lerro jarraiak oraindik bertako euskaldun osoren bat duten herrien muga adierazi nahi du; lerro etenaren barrenean bildu ditut hantxe bertan jaiotakoa ez den inguruko hiztunen bat edota euskaldun oso ez den hiztun pasiboren bat baino ez duten herriak.

Nafarroako ekialdeko mugak1

Nafarroako udalerriak2

En verde, los municipios en que hay aún hablantes de la variedad local; en naranja, aquellos en que sólo queda algún euskaldun pasivo con conocimiento limitado del euskera

En esta entrada he hecho un repaso de los límites del euskera en la zona pirenaica navarra, es decir, de aquellas localidades en las que aún pueden encontrarse personas que conserven las hablas propias de la zona. El límite oriental de dichas hablas es hoy en día Abaurrea Alta, frontera de Aezkoa con Salazar, valle éste último cuyo dialecto -el navarro oriental que compartía con Roncal- debe darse ya por extinguido. Los pueblos de Aezkoa que aún conservan su euskera en mayor o menor medida son, además de Abaurrea Alta, Villanueva, Aria, Orbaizeta y Garralda. En Burguete y Roncesvalles no quedan ya hablantes del euskara propio, y en todo el valle de Erro no llegan a media docena, diseminados por Mezquiriz, Linzoain, Erro y Zilbeti. En Esteribar son cuatro los lugares donde pueden encontrarse aún restos del habla propia, siendo residuales en Usetxi y Leranoz y más abundantes en Eugi y, sobre todo, en Iragi, lugar donde el euskera del valle conserva aún una vitalidad perdida ya en el entorno. 


  • RSS Jarioa – Harpidetu

  • CREATIVE COMMONS

  • Artxiboak

  • 2019(e)ko maiatza
    A A A A O I I
    « maiatza    
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    2728293031  
  • wordpress visitors
  • Feedburner

  • Jarraitu bloga

  • Copyright © 1996-2010 LINGUA NAVARRORUM. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu